Giường, ghế và đồ đạc ở độ cao hợp lý giúp người già tự đứng lên, ngồi xuống, với lấy đồ mà không phải cúi thấp, vươn cao hay kéo người mạnh — những động tác hay gây ngã và đau lưng. Nguyên tắc chung: giường và ghế đủ cao để khi ngồi, bàn chân chạm sàn và đầu gối gần ngang hoặc thấp hơn hông một chút; ghế có tay vịn chắc; đồ hay dùng để ở khoảng ngang hông đến vai. Kích thước cụ thể nên chỉnh theo chiều cao từng người.
Vì sao độ cao đồ đạc quan trọng
Đứng lên từ một chiếc ghế thấp đòi hỏi cơ đùi rất khoẻ. Người trẻ làm dễ dàng, người già yếu cơ thì phải chống tay, lấy đà, có khi ngã ngửa ra sau hoặc chúi về trước. Tương tự, giường quá thấp khiến ông bà khó ngồi dậy; giường quá cao khiến chân không chạm đất khi ngồi mép giường, dễ trượt ngã. Ghế đẩu, ghế nhựa lùn, sập gỗ thấp, chiếu dưới đất — những đồ quen thuộc trong nhà Việt — thường là thủ phạm.
Giường
| Đặc điểm | Nên | Vì sao |
|---|---|---|
| Độ cao | Ngồi mép giường, bàn chân đặt phẳng trên sàn, đầu gối khoảng ngang hông | Dễ đứng dậy, không bị treo chân |
| Nệm | Đủ chắc, mép nệm không quá lún | Nệm quá mềm khó xoay trở, mép lún dễ trượt khi ngồi |
| Vị trí | Gần nhà vệ sinh; có lối đi rộng một bên | Giảm quãng đường ban đêm |
| Hỗ trợ | Thanh vịn cạnh giường (loại chắc, lắp đúng cách) nếu cần | Giúp ngồi dậy, đứng lên |
| Đèn | Công tắc hoặc đèn ngủ trong tầm tay khi nằm | Bật đèn trước khi đứng dậy |
| Bàn đầu giường | Vững, cao ngang mặt nệm | Để kính, nước, điện thoại, đèn pin không phải với |
Với người già quen nằm chiếu dưới sàn, đứng lên từ dưới đất rất khó khi cơ yếu. Có thể bàn với ông bà chuyển dần sang giường thấp vừa phải. Với người nằm nhiều, cần giường y tế điều chỉnh độ cao — có bài riêng trong danh mục Chăm khi ốm.
Về thanh chắn giường: thanh chắn giúp một số người không lăn khỏi giường, nhưng với người lú lẫn có thể gây nguy hiểm (cố trèo qua, bị kẹt). Nên hỏi nhân viên y tế trước khi dùng cho người sa sút trí tuệ.
Ghế
- Có tay vịn chắc, kéo dài tới mép trước của ghế — để ông bà chống tay đứng dậy.
- Độ cao mặt ghế: khi ngồi, bàn chân chạm sàn, đầu gối khoảng ngang hông. Ghế quá thấp có thể kê thêm đệm chắc hoặc nâng chân ghế (bằng chân nâng chuyên dụng chắc chắn).
- Mặt ngồi đủ chắc, không lún sâu như sofa quá mềm.
- Tựa lưng thẳng, đỡ được lưng.
- Không có bánh xe, không xoay — ghế xoay, ghế có bánh dễ trượt khi đứng lên ngồi xuống.
- Chân ghế vững, có đệm cao su chống trượt.
Sofa và ghế bành
Sofa sâu, mềm, thấp là nơi rất khó đứng dậy. Nếu ông bà hay ngồi sofa, có thể dành riêng một chiếc ghế bành cao hơn, chắc hơn cho ông bà. Có loại ghế có cơ chế nâng hỗ trợ đứng dậy cho người yếu nhiều.
Ghế đẩu, ghế nhựa
Ghế đẩu thấp ngồi nhặt rau, ghế nhựa ngồi giặt đồ — người già nên hạn chế. Thay vào đó, nâng chỗ làm việc lên bàn để ông bà ngồi ghế thường.
Đồ dùng hằng ngày: để trong vùng "dễ với"
Vùng an toàn nhất để lấy đồ là từ khoảng ngang hông đến ngang vai. Dưới thấp phải cúi, trên cao phải vươn hoặc trèo.
- Tủ quần áo: đồ hay mặc để ngăn giữa; đồ ít dùng mới để trên cao hoặc dưới thấp.
- Bếp: nồi niêu, bát đĩa hay dùng để ngăn giữa; không để ông bà trèo lấy đồ trên nóc tủ.
- Tủ lạnh: đồ ông bà hay ăn để ngăn ngang tầm mắt.
- Bàn thờ: nếu bàn thờ cao, con cháu lo phần thắp hương trên cao, hoặc làm bậc đứng chắc có tay vịn — không đứng lên ghế đẩu, ghế nhựa.
- Dụng cụ gắp đồ cán dài: giúp nhặt đồ rơi mà không phải cúi.
Bàn ăn, bàn làm việc
Bàn ăn cao vừa để ông bà ngồi ghế thoải mái, khuỷu tay đặt lên bàn được. Nhiều nhà Việt quen ăn mâm dưới đất hoặc trên sập — ông bà ngồi xếp bằng lâu, khi đứng dậy dễ tê chân, mất thăng bằng. Có thể cho ông bà ngồi ghế thấp có tựa cạnh mâm, hoặc chuyển sang ăn bàn.
Những đồ đạc nên dọn hoặc thay
- Bàn kính, bàn có góc nhọn đặt giữa lối đi — thay hoặc bọc góc.
- Kệ, giá không chắc mà ông bà hay vịn tạm — cố định vào tường hoặc dời đi.
- Ghế xếp lung lay, ghế nhựa đã giòn.
- Thảm chân giường trơn, quăn mép.
- Đồ đạc chất ở góc phòng, dưới gầm giường lộ ra lối đi.
Góc nhìn hôm nay: đồ đạc theo người, không phải người theo đồ đạc
Khi ông bà về già, ngôi nhà cũng cần "già" theo — điều chỉnh để vừa với sức của ông bà. Ngồi thử vào chỗ ông bà hay ngồi, nằm thử lên giường của ông bà, với thử lên kệ ông bà hay lấy đồ: nhiều bất tiện chỉ lộ ra khi mình đặt mình vào vị trí của họ. Chuyên viên hoạt động trị liệu (ở các khoa phục hồi chức năng) có thể giúp đánh giá và gợi ý cụ thể cho từng người.
Câu hỏi thường gặp
Giường cho người già nên cao bao nhiêu?
Không có con số chung, nhưng nguyên tắc là khi ngồi mép giường, bàn chân đặt phẳng trên sàn và đầu gối khoảng ngang hông. Độ cao này giúp người già dễ đứng dậy và không bị treo chân dễ trượt ngã.
Ghế thế nào thì người già dễ đứng dậy?
Ghế đủ cao để chân chạm sàn, đầu gối khoảng ngang hông, có tay vịn chắc kéo dài tới mép trước, mặt ngồi đủ chắc không lún sâu, tựa lưng thẳng, không có bánh xe và không xoay.
Có nên dùng thanh chắn giường cho người già?
Thanh chắn giúp một số người không lăn khỏi giường, nhưng với người lú lẫn có thể gây nguy hiểm vì họ cố trèo qua hoặc bị kẹt. Nên hỏi nhân viên y tế trước khi dùng cho người sa sút trí tuệ.
Đồ dùng hằng ngày của người già nên để ở đâu?
Trong vùng từ ngang hông đến ngang vai để không phải cúi thấp hay vươn cao. Đồ ít dùng mới để trên cao hoặc dưới thấp, và không để ông bà trèo lên ghế để lấy đồ.
Người già quen nằm chiếu dưới đất có nên chuyển sang giường?
Khi cơ chân yếu, đứng lên từ dưới đất rất khó và dễ ngã, nên có thể bàn với ông bà chuyển dần sang giường có độ cao vừa phải, đặt gần nhà vệ sinh và có đèn trong tầm tay.
