Đo đường huyết tại nhà giúp người đái tháo đường và gia đình biết thuốc, bữa ăn, vận động đang tác động thế nào, và phát hiện kịp hạ đường huyết. Cách làm đúng: rửa tay sạch, lau khô, chích bên cạnh đầu ngón tay, lấy giọt máu đủ to, đọc kết quả và ghi lại kèm giờ đo và bữa ăn. Giờ đo và số lần đo mỗi ngày tuỳ loại thuốc ông bà dùng — do bác sĩ dặn. Báo bác sĩ khi kết quả thường xuyên ngoài mục tiêu hoặc có lần hạ đường huyết.
Ai cần đo đường huyết tại nhà
Không phải người đái tháo đường nào cũng cần đo nhiều. Thường thì:
- Người tiêm insulin: cần đo thường xuyên, có khi nhiều lần mỗi ngày.
- Người dùng thuốc uống dễ gây hạ đường huyết: cần đo khi có triệu chứng và theo lịch bác sĩ dặn.
- Người dùng thuốc ít gây hạ đường huyết, bệnh ổn định: có thể đo thưa hơn, kết hợp xét nghiệm HbA1c định kỳ ở cơ sở y tế.
- Khi ốm, đổi thuốc, đổi chế độ ăn: đo nhiều hơn tạm thời.
Hỏi bác sĩ: "Mẹ tôi nên đo mấy lần, vào lúc nào, mục tiêu là bao nhiêu?" — và ghi lại.
Dụng cụ cần có
- Máy đo đường huyết: chọn máy màn hình to, ít thao tác, que thử dễ mua ở nơi mình sống. Máy đạt tiêu chuẩn ISO 15197 về độ chính xác là một tiêu chí nên hỏi.
- Que thử đúng loại của máy, còn hạn dùng, bảo quản trong lọ kín, nơi khô ráo, tránh nóng ẩm. Que hỏng là nguyên nhân hay gặp của kết quả sai.
- Bút và kim chích máu: kim dùng một lần, thay mỗi lần đo.
- Sổ ghi hoặc ứng dụng ghi chép.
- Hộp đựng vật sắc (chai nhựa cứng có nắp) để bỏ kim đã dùng.
Các bước đo
- Rửa tay bằng xà phòng và nước ấm, lau thật khô. Nước ấm giúp máu lưu thông, dễ lấy máu. Tay dính đường (sau khi bóc trái cây) cho kết quả cao giả.
- Không nhất thiết dùng cồn; nếu dùng thì để khô hẳn — cồn còn ướt làm sai kết quả.
- Lắp que vào máy theo hướng dẫn, kiểm tra mã que (nếu máy cần).
- Chích ở mặt bên đầu ngón tay (ít đau hơn chính giữa đầu ngón), thay đổi ngón mỗi lần. Ở người già da dày, có thể chỉnh độ sâu bút chích.
- Để giọt máu tự hình thành, có thể vuốt nhẹ từ gốc ngón ra; không nặn mạnh vì dịch mô lẫn vào làm sai số.
- Chạm giọt máu vào đầu que đủ lượng theo hướng dẫn.
- Đọc kết quả, ghi ngay kèm giờ và ghi chú.
- Bỏ kim vào hộp đựng vật sắc; khi đầy, đậy kín, hỏi trạm y tế cách bỏ.
Đo vào lúc nào
| Thời điểm | Cho biết điều gì |
|---|---|
| Lúc đói buổi sáng (trước ăn sáng) | Đường huyết nền qua đêm |
| Trước bữa ăn | Giúp chỉnh liều với một số loại insulin |
| Khoảng 2 giờ sau khi bắt đầu ăn | Bữa ăn làm đường huyết tăng bao nhiêu |
| Trước khi ngủ | Nguy cơ hạ đường huyết ban đêm |
| Khi có triệu chứng hạ đường huyết | Xác nhận hạ để xử trí |
| Khi ốm, sốt, ăn kém | Đường huyết có thể thay đổi bất thường |
Lịch đo cụ thể do bác sĩ dặn tuỳ loại thuốc. Người tiêm insulin có thể được dặn đo theo kiểu "bảy điểm" vài ngày trước tái khám (trước và sau ba bữa, trước khi ngủ).
Ghi chép để bác sĩ đọc được
| Ngày | Sáng đói | 2 giờ sau ăn sáng | Trước ăn tối | Trước ngủ | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|---|
| 05/12 | ... | ... | ... | ... | Ăn cỗ trưa, đi bộ 30 phút |
Ghi chú thêm: bữa ăn khác thường, ốm sốt, quên thuốc, vận động nhiều, có triệu chứng gì. Bác sĩ cần thấy xu hướng, không chỉ một con số.
Đọc kết quả: khi nào cần hành động
- Thấp: các hướng dẫn thường lấy mốc dưới khoảng 3,9 mmol/L (70 mg/dL). Nếu ông bà còn tỉnh, nuốt được: cho uống nước đường, nước ngọt hoặc ngậm kẹo đường, sau khoảng 15 phút đo lại. Lơ mơ, không nuốt được, co giật — gọi 115, không đổ nước vào miệng.
- Cao bất thường, nhất là kèm khát nhiều, tiểu nhiều, mệt lả, lơ mơ, thở nhanh, nôn — đi khám ngay.
- Thường xuyên ngoài mục tiêu (cao hoặc thấp) — báo bác sĩ để điều chỉnh, không tự đổi liều.
Đơn vị đo: Việt Nam thường dùng mmol/L; một số máy hiển thị mg/dL. Kiểm tra máy đang để đơn vị nào. Quy đổi gần đúng: mg/dL chia cho 18 ra mmol/L.
Khi kết quả có vẻ sai
- Que hết hạn, bảo quản ẩm, lọ để mở nắp.
- Tay bẩn, còn ướt cồn, dính đường.
- Giọt máu quá nhỏ, nặn mạnh.
- Máy chưa đặt đúng mã que, pin yếu.
- Tay quá lạnh, ông bà mất nước.
Nếu kết quả không khớp với cảm giác (ví dụ ông bà run, vã mồ hôi mà máy báo cao), rửa tay đo lại. Vẫn nghi ngờ thì xử trí theo triệu chứng và gọi bác sĩ. Thỉnh thoảng mang máy đi khám để so với xét nghiệm của cơ sở y tế.
Máy theo dõi đường huyết liên tục
Hiện có các thiết bị cảm biến dán trên da, đo đường huyết liên tục và hiển thị trên điện thoại hoặc máy đọc. Chúng giúp thấy xu hướng cả ngày, cảnh báo hạ đường huyết, giảm số lần chích máu. Việc có nên dùng hay không, và cách đọc dữ liệu, nên bàn với bác sĩ nội tiết.
Góc nhìn hôm nay: giúp ông bà tự đo
Nhiều ông bà sợ chích máu, mắt kém không đọc rõ, tay run khó lắp que. Con cháu có thể chọn máy màn hình to, bút chích chỉnh độ sâu, ngồi đo cùng những lần đầu. Khen khi ông bà tự đo, tự ghi. Đường huyết là con số của ông bà — giúp ông bà hiểu nó, ông bà sẽ dễ hợp tác hơn với việc ăn uống và dùng thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Người già tiểu đường nên đo đường huyết mấy lần mỗi ngày?
Tuỳ loại thuốc. Người tiêm insulin thường cần đo nhiều lần mỗi ngày; người dùng thuốc ít gây hạ đường huyết, bệnh ổn định có thể đo thưa hơn. Lịch đo cụ thể do bác sĩ dặn.
Đo đường huyết sau ăn là sau bao lâu?
Thường đo khoảng 2 giờ sau khi bắt đầu ăn. Kết quả cho biết bữa ăn làm đường huyết tăng bao nhiêu, giúp điều chỉnh khẩu phần và thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.
Có cần lau cồn trước khi chích máu đo đường huyết không?
Không bắt buộc nếu tay đã rửa sạch bằng xà phòng và lau khô. Nếu dùng cồn thì phải để khô hẳn vì cồn còn ướt có thể làm sai kết quả.
Vì sao kết quả máy đo đường huyết lúc cao lúc thấp bất thường?
Có thể do que thử hết hạn hoặc bị ẩm, tay bẩn hoặc dính đường, giọt máu quá nhỏ, nặn mạnh, máy pin yếu hoặc chưa đúng mã que. Rửa tay, đo lại và thỉnh thoảng so máy với xét nghiệm ở cơ sở y tế.
Đường huyết bao nhiêu là hạ?
Nhiều hướng dẫn lấy mốc dưới khoảng 3,9 mmol/L, tức 70 mg/dL. Nếu ông bà còn tỉnh, cho uống nước đường hoặc ngậm kẹo đường và đo lại sau 15 phút; nếu lơ mơ, không nuốt được thì gọi 115.
