Cầu thang, lối đi và ánh sáng ban đêm là ba chỗ quyết định ông bà có đi lại an toàn trong nhà hay không. Cầu thang cần tay vịn chắc cả hai bên, bậc đều, mép bậc có dải màu tương phản, đủ sáng ở cả đầu và cuối; lối đi cần thông thoáng, không thảm lệch, không dây điện; ban đêm cần đèn ngủ dẫn đường từ giường tới nhà vệ sinh. Với nhà ống nhiều tầng, cân nhắc cho ông bà ở tầng trệt.
Cầu thang: nơi ngã nặng nhất
Ngã cầu thang thường gây chấn thương nặng hơn ngã trên mặt phẳng vì người ngã rơi từ trên cao, va vào cạnh bậc. Ở Việt Nam, nhà ống nhiều tầng, cầu thang hẹp và dốc rất phổ biến — phòng ngủ ông bà lại hay ở tầng trên để "yên tĩnh", trong khi bếp, phòng khách ở tầng trệt. Ông bà phải lên xuống nhiều lần mỗi ngày.
Bảng kiểm cầu thang
| Hạng mục | Nên |
|---|---|
| Tay vịn | Có ở cả hai bên, chạy suốt từ bậc đầu tới bậc cuối, nắm vừa tay, chắc chắn không lung lay |
| Bậc thang | Cao và rộng đều nhau; không có bậc vỡ, lỏng; mặt bậc không trơn |
| Mép bậc | Dán dải chống trơn hoặc dải màu tương phản để nhìn rõ mép, nhất là bậc đầu và bậc cuối |
| Ánh sáng | Sáng đều, không có bóng tối; công tắc ở cả đầu cầu thang trên và dưới, hoặc đèn cảm ứng |
| Vật cản | Không để giày dép, đồ đạc, chậu cây trên bậc |
| Thảm | Không trải thảm rời trên bậc; thảm đầu và chân cầu thang phải có đế chống trượt |
| Cổng chắn | Nhà có trẻ nhỏ dùng cổng chắn — đảm bảo ông bà mở được dễ dàng, không phải bước qua |
Thói quen lên xuống cầu thang
- Luôn vịn tay vịn, tốt nhất cả hai tay.
- Không mang đồ nặng, đồ che tầm mắt khi lên xuống; dùng túi đeo vai hoặc nhờ người mang.
- Đi chậm, nhìn bậc, không vừa đi vừa nói điện thoại.
- Không đi tất trơn, dép lê lỏng.
- Người đau gối: lên bậc bằng chân khoẻ trước, xuống bậc bằng chân đau trước (theo hướng dẫn phục hồi chức năng thường gặp: "lên chân lành, xuống chân đau"), vịn tay vịn.
- Bậc cuối cùng: nhiều người tưởng đã hết bậc mà hụt chân — dải màu ở bậc cuối giúp tránh điều này.
Khi nào nên cho ông bà ở tầng trệt
Khi ông bà đã ngã cầu thang, đau gối nhiều, yếu chân, chóng mặt thường xuyên, mắt kém, hoặc có sa sút trí tuệ, chuyển phòng ngủ xuống tầng trệt gần nhà vệ sinh là giải pháp an toàn nhất. Bàn với ông bà, giải thích lý do, chuẩn bị phòng mới có đồ đạc quen thuộc.
Lối đi trong nhà
- Thông thoáng: bỏ bớt đồ đạc trên lối đi chính (từ phòng ngủ ra phòng khách, ra nhà vệ sinh, ra bếp).
- Dây điện: thu gọn sát tường, không chạy ngang lối đi.
- Thảm: bỏ thảm nhỏ dễ trượt, dễ quăn mép; nếu dùng, chọn loại đế cao su và dán cố định.
- Bậc cửa, gờ: hạn chế bậc thấp lẻ (thường khó nhìn thấy); nếu có, dán màu tương phản hoặc làm dốc thoải.
- Sàn: lau khô ngay khi đổ nước; không đánh bóng sàn trơn; sân rêu cần cọ sạch.
- Đồ hay dùng: để ở tầm ngang hông đến vai, không phải cúi thấp hay với cao.
- Vật nuôi: chó mèo hay quấn chân — để ý khi ông bà đi lại.
Ánh sáng ban đêm
Mắt người già cần nhiều ánh sáng hơn và thích nghi với bóng tối chậm hơn. Dậy đi tiểu lúc nửa đêm, từ phòng tối ra hành lang tối, là tình huống ngã điển hình.
| Giải pháp | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đèn ngủ cảm ứng chuyển động | Tự bật khi ông bà đứng dậy, không phải tìm công tắc | Đặt thấp dọc lối đi, ánh sáng dịu không chói |
| Đèn ngủ cắm ổ điện để suốt đêm | Rẻ, đơn giản | Chọn ánh sáng vàng ấm, đủ thấy lối |
| Công tắc cạnh giường | Bật đèn trước khi đứng dậy | Công tắc phát sáng dễ tìm trong bóng tối |
| Đèn pin để đầu giường | Dùng khi mất điện | Kiểm tra pin định kỳ |
| Đèn trong nhà vệ sinh để chế độ ngủ | Không phải bật đèn chói lúc nửa đêm | Đủ sáng để thấy sàn ướt |
Ban ngày, ánh sáng đều trong nhà cũng quan trọng: tránh góc tối, tránh ánh nắng chói hắt lên sàn bóng làm loá mắt. Rèm mỏng giúp giảm chói.
Lối ra vào nhà và sân
- Bậc thềm có tay vịn, mép bậc rõ.
- Đèn ở cửa ra vào, cổng, sân.
- Sân, lối đi lát gạch không trơn khi mưa; cọ rêu thường xuyên.
- Chỗ để dép có ghế ngồi để ông bà ngồi đi dép, không đứng một chân.
- Dốc dắt xe máy: không để ông bà đi bộ trên dốc trơn.
Cách rà nhà cùng ông bà
Hãy đi một vòng quanh nhà cùng ông bà, đi đúng những lối ông bà hay đi trong ngày và đêm. Hỏi: "Chỗ nào bố thấy khó đi? Chỗ nào bố hay vịn?". Nhìn từ tầm mắt của ông bà — có khi một bậc cửa mình thấy bình thường lại là chỗ ông bà vấp nhiều lần. Bảng kiểm an toàn nhà ở của chương trình STEADI (CDC) là một tài liệu tham khảo tốt cho việc này.
Góc nhìn hôm nay: sửa từng chỗ nhỏ
Không cần sửa cả căn nhà một lúc. Bắt đầu từ lối đi ban đêm (giường → nhà vệ sinh), rồi nhà tắm, rồi cầu thang. Mỗi tuần sửa một chỗ. Đèn ngủ cảm ứng, dải chống trơn mép bậc, kẹp gom dây điện là những thứ rẻ và lắp được trong một buổi chiều.
Câu hỏi thường gặp
Cầu thang cho người già cần có gì để an toàn?
Tay vịn chắc chắn ở cả hai bên chạy suốt chiều dài, bậc đều và không trơn, mép bậc có dải màu tương phản, ánh sáng đều với công tắc ở cả hai đầu hoặc đèn cảm ứng, và không có đồ đạc trên bậc.
Người già đau gối lên xuống cầu thang thế nào?
Vịn tay vịn, đi chậm. Theo hướng dẫn phục hồi chức năng thường gặp, khi lên bước chân khoẻ trước, khi xuống bước chân đau trước. Nếu đau nhiều hoặc hay chóng mặt, nên cân nhắc cho ông bà ở tầng trệt.
Có nên lắp đèn ngủ cho người già không?
Nên. Đèn ngủ cảm ứng hoặc đèn để suốt đêm dọc lối từ giường tới nhà vệ sinh giúp ông bà thấy đường khi dậy đi tiểu, giảm nguy cơ ngã ban đêm. Chọn ánh sáng dịu, không chói.
Thảm trong nhà có nguy hiểm cho người già không?
Thảm nhỏ dễ trượt, mép dễ quăn có thể gây vấp ngã. Nên bỏ bớt, hoặc dùng loại có đế cao su chống trượt và dán cố định xuống sàn.
Khi nào nên cho ông bà chuyển xuống ở tầng trệt?
Khi ông bà đã từng ngã cầu thang, đau khớp nhiều, yếu chân, hay chóng mặt, mắt kém hoặc có sa sút trí tuệ. Phòng ở tầng trệt gần nhà vệ sinh an toàn hơn; nên bàn kỹ với ông bà và giữ đồ đạc quen thuộc.
