Lừa đảo qua điện thoại nhắm vào người già thường theo vài kịch bản quen: giả công an, toà án báo dính vụ án, bắt chuyển tiền "chứng minh trong sạch"; giả người quen báo con cháu gặp nạn cần tiền gấp; giả nhân viên bảo hiểm xã hội, điện lực, ngân hàng bắt cài ứng dụng hoặc đọc mã OTP; bán thuốc, thực phẩm "chữa bách bệnh" qua hội thảo tặng quà. Nguyên tắc phòng ngắn gọn: không chuyển tiền, không đọc mã, không cài ứng dụng theo lời người lạ — cúp máy và gọi lại cho con cháu bằng số quen.
Vì sao kẻ gian nhắm vào người già
- Người già thường có tiền tiết kiệm, lương hưu, tiền trợ cấp một lần.
- Lễ phép, tin người, ngại cúp máy giữa chừng.
- Sợ cơ quan nhà nước, sợ "dính" pháp luật.
- Thương con cháu, nghe con gặp nạn là cuống.
- Chưa quen công nghệ, không biết mã OTP hay đường link nguy hiểm thế nào.
- Ngại kể với con cháu sau khi bị lừa vì xấu hổ — nên kẻ gian có thời gian rút tiền.
Các kịch bản hay gặp
| Kịch bản | Kẻ gian nói gì | Dấu hiệu nhận ra |
|---|---|---|
| Giả công an, viện kiểm sát, toà án | "Bà liên quan đến đường dây rửa tiền, phải chuyển tiền vào tài khoản tạm giữ để điều tra", "không được nói với ai" | Cơ quan chức năng không làm việc qua điện thoại, không yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, không bắt giữ bí mật với gia đình |
| Con cháu gặp nạn | "Cháu bác bị tai nạn đang cấp cứu, cần tiền mổ gấp", "con chị đánh nhau ở trường đang bị giữ" | Hối thúc, không cho gọi lại, số lạ; có khi dùng giọng nói, video giả mạo |
| Giả bảo hiểm xã hội, lương hưu | "Bác có khoản truy lĩnh lương hưu, cài ứng dụng này để nhận", "cập nhật thông tin để không bị cắt lương" | Gửi đường link tải ứng dụng lạ; ứng dụng thật chỉ tải từ kho chính thức |
| Giả điện lực, nước, viễn thông | "Nhà bác nợ tiền điện, sẽ bị cắt trong 2 giờ, chuyển tiền ngay" | Doạ cắt dịch vụ gấp, đòi chuyển khoản vào tài khoản cá nhân |
| Giả ngân hàng | "Tài khoản bác bị khoá, đọc mã OTP để mở lại" | Ngân hàng không bao giờ hỏi mã OTP, mật khẩu |
| Trúng thưởng, quà tặng | "Bác trúng xe máy, nộp phí trước để nhận" | Bắt nộp tiền mới được nhận thưởng |
| Hội thảo tặng quà, bán thuốc | Mời đi hội thảo sức khoẻ có quà, rồi bán thuốc, máy, thực phẩm chức năng giá cao "chữa khỏi" bệnh | Hứa chữa khỏi bệnh mạn tính, có "bác sĩ" nói chuyện cảm động, ép mua ngay |
| Đầu tư, góp vốn | "Gửi tiền lãi cao gấp mấy lần ngân hàng", "góp vốn dự án cho người cao tuổi" | Lãi hứa hẹn bất thường, người quen giới thiệu người quen |
Kẻ gian thay đổi kịch bản liên tục. Công an các tỉnh thường xuyên cảnh báo các chiêu mới trên báo, đài và trang chính thức. Thứ không đổi là ba dấu hiệu: hối thúc, doạ dẫm, và đòi tiền hoặc mã số.
Giọng nói và video giả: chiêu mới cần biết
Công nghệ cho phép kẻ gian giả giọng nói, thậm chí giả khuôn mặt trong cuộc gọi video ngắn, lấy từ ảnh và video người thân đăng trên mạng xã hội. Ông bà nhận cuộc gọi "của con" với giọng và mặt giống thật, nói đang cần tiền gấp, hình ảnh chập chờn, cuộc gọi rất ngắn.
Cách phòng: cả nhà thống nhất một "câu hỏi gia đình" chỉ người nhà biết (tên con chó hồi xưa, món bà hay nấu ngày giỗ ông). Khi có cuộc gọi đòi tiền, hỏi câu đó. Và luôn cúp máy, gọi lại số quen của con cháu để xác nhận.
Năm nguyên tắc dạy ông bà
- Không chuyển tiền cho ai qua điện thoại khi chưa gọi hỏi con cháu.
- Không đọc mã OTP, mật khẩu, số thẻ cho bất kỳ ai — kể cả người xưng là công an, ngân hàng.
- Không bấm đường link lạ, không cài ứng dụng theo hướng dẫn qua điện thoại.
- Cúp máy không phải là bất lịch sự. Cơ quan nhà nước thật sẽ gửi giấy mời, không gọi điện doạ.
- Bị doạ "không được nói với ai" thì càng phải nói ngay với con cháu.
In năm nguyên tắc ra giấy chữ to, dán cạnh điện thoại bàn hoặc chỗ ông bà hay ngồi. Ghi kèm số điện thoại của hai, ba con cháu và số công an phường, xã.
Nếu ông bà đã bị lừa
- Gọi ngay ngân hàng (số tổng đài in sau thẻ) để yêu cầu khoá tài khoản, phong toả giao dịch.
- Báo công an: đến công an xã, phường gần nhất hoặc gọi 113. Mang theo số điện thoại kẻ gian, ảnh chụp tin nhắn, biên lai chuyển khoản.
- Đổi mật khẩu các tài khoản, gỡ ứng dụng lạ đã cài, nhờ người hiểu biết kiểm tra điện thoại.
- Cảnh giác lừa đảo lần hai: kẻ gian có thể gọi lại giả làm người "giúp lấy lại tiền" và đòi phí.
Đừng trách ông bà
Người bị lừa thường rất xấu hổ, tự trách, có khi giấu luôn chuyện. Nếu con cháu phản ứng bằng "sao bố dại thế", lần sau bố sẽ giấu, và có khi mất nhiều hơn. Kẻ lừa đảo là những người chuyên nghiệp, đánh vào lòng thương con và nỗi sợ — người trẻ, người có học vẫn bị lừa. Hãy nói với ông bà: "Không phải lỗi của bố. Bố kể ngay là đúng rồi."
Biện pháp phòng ngừa gia đình nên làm
- Hạn mức chuyển khoản trong ngày thấp cho tài khoản ông bà dùng hằng ngày; khoản tiết kiệm lớn để ở sổ tiết kiệm không gắn với ứng dụng.
- Bật thông báo biến động số dư về điện thoại của một người con tin cậy (nếu ông bà đồng ý).
- Không đăng quá nhiều thông tin gia đình, lịch đi lại, ảnh trẻ em kèm trường học lên mạng công khai.
- Thường xuyên kể cho ông bà nghe các vụ lừa đảo mới trên báo.
- Đi cùng ông bà tới các buổi "hội thảo sức khoẻ" nếu ông bà muốn đi; không mua gì ngay tại chỗ.
- Những việc giấy tờ quan trọng (lương hưu, bảo hiểm, đất đai) — đến tận nơi cơ quan chức năng để hỏi, không làm qua điện thoại.
Góc nhìn hôm nay: an toàn là một kỹ năng cả nhà cùng học
Phòng lừa đảo không chỉ là chuyện của ông bà. Con cháu cũng cần biết để nhận ra khi bố mẹ đang bị dẫn dắt — đột nhiên hỏi mượn tiền, hỏi cách chuyển khoản, giấu điện thoại. Một gia đình thường xuyên nói chuyện, nơi ai cũng dám kể "hôm nay có người gọi lạ", là hàng rào tốt nhất.
Có thể theo dõi cảnh báo trên trang chính thức của Bộ Công an, công an tỉnh, thành phố, và các chương trình thời sự trên truyền hình.
Câu hỏi thường gặp
Công an có gọi điện bắt chuyển tiền để điều tra không?
Không. Cơ quan công an, viện kiểm sát, toà án không làm việc qua điện thoại để yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản. Khi cần làm việc, họ gửi giấy mời hoặc làm việc trực tiếp. Ai gọi điện yêu cầu như vậy là lừa đảo.
Mã OTP là gì và vì sao không được đọc cho người khác?
Mã OTP là mã dùng một lần ngân hàng gửi để xác nhận giao dịch. Ai có mã này có thể rút tiền hoặc đổi thông tin tài khoản của bạn. Ngân hàng không bao giờ hỏi mã OTP qua điện thoại.
Nhận cuộc gọi video của con xin tiền gấp có tin được không?
Nên kiểm tra lại. Kẻ gian có thể giả giọng nói và khuôn mặt. Hãy cúp máy và gọi lại số quen của con, hoặc hỏi một câu chỉ người nhà biết, trước khi chuyển bất kỳ khoản tiền nào.
Bố mẹ bị lừa chuyển tiền rồi phải làm gì?
Gọi ngay tổng đài ngân hàng để yêu cầu phong toả, báo công an xã phường hoặc gọi 113, giữ lại bằng chứng như số điện thoại, tin nhắn, biên lai, đổi mật khẩu và cảnh giác kẻ gian giả người giúp lấy lại tiền.
Hội thảo sức khoẻ tặng quà có đáng tin không?
Nên rất cẩn thận. Nhiều buổi dùng quà tặng để mời người cao tuổi rồi bán thuốc, thực phẩm chức năng, máy móc giá cao với lời hứa chữa khỏi bệnh. Không mua ngay tại chỗ, hỏi bác sĩ điều trị trước khi dùng bất cứ sản phẩm nào.
