Đo huyết áp tại nhà đúng cách và ghi sổ theo dõi cho ông bà

Đo huyết áp tại nhà đúng cách gồm: dùng máy đo bắp tay tự động có băng quấn vừa cỡ, ngồi nghỉ yên 5 phút trước khi đo, lưng tựa ghế, chân không bắt chéo, tay đặt trên bàn ngang tim, không nói chuyện khi đo, đo hai lần cách nhau 1–2 phút, và ghi lại cả hai kết quả. Đo vào buổi sáng (trước khi uống thuốc, trước ăn) và buổi tối, liên tục vài ngày trước mỗi lần tái khám sẽ cho bác sĩ thông tin rất có giá trị.

Vì sao nên đo huyết áp tại nhà

• Hiệu ứng áo choàng trắng: nhiều người già hồi hộp khi gặp bác sĩ, huyết áp ở phòng khám cao hơn ở nhà.
• Tăng huyết áp ẩn giấu: ngược lại, có người đo ở phòng khám bình thường nhưng ở nhà lại cao.
• Theo dõi hiệu quả thuốc giữa các lần tái khám.
• Phát hiện tụt huyết áp khi ông bà chóng mặt, mệt.
• Giúp ông bà tham gia vào việc chăm sóc chính mình.

Hội Tim mạch học Việt Nam và nhiều hội tim mạch quốc tế khuyến khích đo huyết áp tại nhà cho người tăng huyết áp.

Chọn máy đo

Nên chọn máy điện tử đo ở bắp tay, loại đã được thẩm định độ chính xác theo các tiêu chuẩn quốc tế (có thể hỏi dược sĩ, bác sĩ, hoặc tra danh sách máy đã thẩm định trên các trang như STRIDE BP). Màn hình chữ số to giúp ông bà tự đọc được.

Cỡ băng quấn rất quan trọng: băng quá nhỏ với tay to cho kết quả cao giả; băng quá to với tay gầy cho kết quả thấp giả. Đo chu vi bắp tay ở giữa, so với cỡ ghi trên băng. Người gầy, người béo có thể cần mua băng cỡ khác.

Chuẩn bị trước khi đo

• Không uống cà phê, trà đặc, không hút thuốc, không vận động mạnh trong khoảng 30 phút trước khi đo.
• Đi tiểu trước nếu buồn — bàng quang căng làm huyết áp tăng.
• Ngồi nghỉ yên tĩnh ít nhất 5 phút.
• Phòng yên tĩnh, nhiệt độ dễ chịu, không bật tivi ồn.

Tư thế đo đúng

1. Ngồi ghế có tựa lưng, lưng dựa thẳng.
2. Hai bàn chân đặt phẳng trên sàn, không bắt chéo chân.
3. Tay đặt trên bàn, lòng bàn tay ngửa, thả lỏng, sao cho băng quấn ngang mức tim (khoảng giữa ngực).
4. Quấn băng trên da trần hoặc lớp áo mỏng, không xắn tay áo chật thít phía trên.
5. Mép dưới băng cách nếp khuỷu tay khoảng 2–3 cm, ống dây (hoặc vạch đánh dấu) nằm ở mặt trong cánh tay theo hướng dẫn trên băng.
6. Quấn vừa khít — luồn được khoảng hai ngón tay giữa băng và da.
7. Không nói chuyện, không cử động trong lúc máy đo.

Đo bao nhiêu lần, lúc nào

• Mỗi lần đo: đo 2 lần, cách nhau 1–2 phút, ghi cả hai.
• Mỗi ngày: buổi sáng (sau khi dậy khoảng 1 giờ, đã đi tiểu, trước khi uống thuốc và ăn sáng) và buổi tối (trước khi đi ngủ).
• Trước mỗi lần tái khám: đo liên tục khoảng 7 ngày theo cách trên. Nhiều hướng dẫn bỏ kết quả ngày đầu tiên, lấy trung bình các ngày còn lại.
• Khi huyết áp đã ổn định: đo theo lịch bác sĩ dặn, có thể vài lần mỗi tuần.
• Khi ông bà chóng mặt, mệt, đau đầu bất thường: đo thêm để biết.

Lần đầu đo, nên đo cả hai tay. Nếu chênh lệch rõ, những lần sau đo ở tay có số cao hơn và báo bác sĩ về sự chênh lệch.

Đo tư thế đứng

Nếu ông bà hay chóng mặt khi đứng dậy, bác sĩ có thể dặn đo thêm sau khi đứng lên 1 phút và 3 phút để phát hiện hạ huyết áp tư thế. Khi đo đứng, cần người đứng cạnh đỡ, đề phòng ngã.

Ghi sổ theo dõi

Ghi chú những gì có thể ảnh hưởng: mất ngủ, quên thuốc, ăn mặn hôm trước, đau, lo lắng. Nhiều máy có bộ nhớ, nhưng sổ giấy vẫn tiện cho bác sĩ xem nhanh. Mang sổ theo mỗi lần khám.

Những lỗi hay gặp

• Đo ngay khi vừa đi chợ về, vừa leo cầu thang, vừa cãi nhau — số cao giả.
• Đo khi đang nằm, tay buông thõng hoặc giơ cao — số sai.
• Băng quấn sai cỡ, quấn ngoài áo dày.
• Đo liên tục nhiều lần liền nhau vì lo, chọn số thấp nhất để ghi.
• Thấy một lần cao liền tự uống thêm thuốc; thấy vài ngày bình thường liền tự bỏ thuốc.
• Pin yếu, máy cũ lâu năm không kiểm tra.

Mang máy theo khi đi khám để đối chiếu với máy của phòng khám vài lần mỗi năm.

Khi nào cần gọi bác sĩ hoặc đi viện

• Huyết áp rất cao (ví dụ số trên từ khoảng 180 trở lên) kèm đau ngực, khó thở, đau đầu dữ dội, nhìn mờ, yếu liệt, nói khó, lú lẫn — gọi 115.
• Huyết áp rất cao nhưng không triệu chứng — ngồi nghỉ, đo lại sau 15–30 phút; vẫn cao thì liên hệ bác sĩ điều trị.
• Huyết áp thấp kèm choáng, ngất, lơ mơ — cho nằm, gọi bác sĩ hoặc 115 nếu nặng.
• Huyết áp ở nhà liên tục cao hơn mục tiêu bác sĩ đặt — báo bác sĩ, không tự tăng thuốc.

Góc nhìn hôm nay: để ông bà tự đo

Nếu ông bà còn minh mẫn, hãy dạy ông bà tự đo và tự ghi. Việc này giúp ông bà hiểu bệnh, thấy mình làm chủ, và thường uống thuốc đều hơn. Dán một tờ hướng dẫn chữ to "5 phút nghỉ – lưng tựa – chân không bắt chéo – tay ngang tim – không nói – đo 2 lần" cạnh chỗ để máy.