Đọc đơn thuốc và nhãn thuốc: những dòng phải để ý cho ông bà

Khi đọc đơn thuốc và nhãn thuốc cho ông bà, cần để ý sáu thứ: tên hoạt chất, hàm lượng, liều mỗi lần, số lần mỗi ngày, thời điểm uống (trước/sau ăn, sáng/tối), và thời gian dùng. Trên vỉ, hộp thuốc còn có hạn dùng, cách bảo quản và cảnh báo. Hiểu đúng những dòng này giúp tránh uống trùng thuốc cùng hoạt chất khác tên, uống sai giờ, hoặc tiếp tục dùng thuốc đáng lẽ đã ngừng.

Một đơn thuốc gồm những gì

Theo quy định kê đơn của Bộ Y tế, đơn thuốc thường có:

• Thông tin người bệnh: họ tên, tuổi, địa chỉ, số thẻ bảo hiểm y tế (nếu có).
• Chẩn đoán.
• Danh sách thuốc: tên thuốc, hàm lượng, số lượng, cách dùng.
• Lời dặn: tái khám, ăn uống, lưu ý.
• Ngày kê, chữ ký và họ tên bác sĩ.

Đơn thuốc ngày càng được kê điện tử, in máy rõ ràng hơn chữ viết tay. Nếu vẫn không đọc rõ chữ nào, hãy hỏi lại bác sĩ hoặc dược sĩ ngay tại chỗ, đừng đoán.

Tên thuốc: tên hoạt chất và tên thương mại

Đây là chỗ gây nhầm lẫn nhiều nhất. Mỗi thuốc có:

• Tên hoạt chất (tên chung quốc tế): tên của chất có tác dụng chữa bệnh. Quy định kê đơn hiện hành yêu cầu ghi tên hoạt chất.
• Tên thương mại: tên do hãng sản xuất đặt, in to trên hộp.

Cùng một hoạt chất có thể có hàng chục tên thương mại, vỏ hộp và màu viên khác nhau. Ông bà mua lần này hãng A, lần sau hãng B, tưởng là hai thuốc khác nhau, uống cả hai — uống gấp đôi liều. Đây là sai sót có thật và nguy hiểm, nhất là với thuốc hạ áp, hạ đường huyết, chống đông.

Mẹo: trên hộp, vỉ thuốc luôn có dòng ghi hoạt chất (thường nhỏ hơn, dưới tên thương mại). Khi lập bảng thuốc cho ông bà, ghi cả tên hoạt chất và tên trên vỉ. Mỗi lần mua thuốc mới, so hoạt chất với bảng.

Hàm lượng và liều

Hàm lượng là lượng hoạt chất trong một viên, thường ghi bằng mg (miligam), mcg (microgam), hoặc đơn vị UI. Cùng một thuốc có thể có nhiều hàm lượng — viên 5 mg và viên 10 mg trông có thể giống nhau.

Liều là lượng uống mỗi lần, có thể là nửa viên, một viên, hai viên. Đơn thuốc ghi kiểu "Sáng 1 viên, tối 1 viên" hoặc "Ngày 2 lần, mỗi lần 1 viên". Đọc kỹ, đối chiếu với hàm lượng trên vỉ: nếu bác sĩ kê viên 10 mg nhưng nhà thuốc bán viên 5 mg, thì số viên phải khác — hỏi lại dược sĩ trước khi uống.

Thời điểm uống: trước ăn, sau ăn, lúc đói

Cách hiểu cụ thể có thể khác nhau tuỳ thuốc — khi nhận thuốc, hỏi dược sĩ "Thuốc này uống trước hay sau ăn, cách bữa bao lâu?". Một số thuốc cần uống với nhiều nước, ngồi thẳng sau khi uống (ví dụ một số thuốc điều trị loãng xương) — đọc tờ hướng dẫn và làm đúng.

Thời gian dùng: uống đến bao giờ

• Thuốc dùng đợt (kháng sinh, thuốc giảm đau sau mổ): uống đủ số ngày bác sĩ dặn. Kháng sinh không tự ngừng khi thấy đỡ, cũng không tự uống kéo dài.
• Thuốc dùng lâu dài (huyết áp, tiểu đường, mỡ máu, chống đông): uống liên tục, không ngừng khi hết đơn — tái khám trước khi hết thuốc.
• Thuốc đã ngừng: khi bác sĩ bảo ngừng một thuốc, lấy hẳn thuốc đó ra khỏi hộp, bỏ khỏi bảng, để riêng hoặc huỷ theo hướng dẫn. Thuốc cũ nằm lẫn trong nhà là nguồn uống nhầm.

Đọc nhãn, vỉ và tờ hướng dẫn

Hạn dùng

Ghi "HD", "EXP" hoặc "Exp. date". Thuốc quá hạn không dùng. Một số thuốc sau khi mở (thuốc nhỏ mắt, siro, insulin đang dùng) có hạn ngắn hơn hạn in trên hộp — đọc hướng dẫn, ghi ngày mở lên lọ.

Bảo quản

Phần lớn thuốc bảo quản nơi khô ráo, nhiệt độ phòng, tránh ánh sáng. Nhà tắm, nóc tủ lạnh, cạnh bếp, cốp xe máy là những chỗ không nên để thuốc. Thuốc cần bảo quản lạnh (như insulin chưa dùng) ghi rõ trên hộp.

Cảnh báo

"Gây buồn ngủ", "không dùng với rượu", "thận trọng khi lái xe", "uống nhiều nước" — những dòng này quan trọng với người già vì liên quan trực tiếp tới nguy cơ ngã và tai nạn.

Tờ hướng dẫn sử dụng

Chữ thường rất nhỏ. Con cháu nên đọc giúp phần "Liều dùng", "Chống chỉ định", "Tác dụng không mong muốn", "Tương tác thuốc". Không cần hoảng khi thấy danh sách tác dụng phụ dài — phần lớn hiếm gặp — nhưng biết để nhận ra khi có chuyện.

Câu hỏi nên hỏi khi nhận đơn mới

1. Thuốc này để chữa bệnh gì?
2. Uống mấy lần, lúc nào, trước hay sau ăn?
3. Uống trong bao lâu? Có cần tái khám để chỉnh liều không?
4. Có thay cho thuốc nào đang uống không, hay uống thêm?
5. Tác dụng phụ nào cần báo ngay?
6. Lỡ quên một liều thì làm sao?
7. Có cần kiêng ăn uống gì không?

Ghi câu trả lời vào sổ. Người già thường quên lời dặn ngay khi ra khỏi phòng khám — người nhà đi cùng và ghi chép giúp ích rất nhiều.

Góc nhìn hôm nay: dược sĩ là người hỗ trợ đắc lực

Nhiều người chỉ coi nhà thuốc là nơi mua thuốc. Thực ra dược sĩ có thể giúp giải thích đơn, kiểm tra thuốc trùng, tư vấn cách bảo quản, cách dùng thuốc xịt, thuốc nhỏ mắt. Hãy mang bảng thuốc của ông bà và hỏi. Và mỗi lần đi khám, mang toàn bộ vỏ hộp hoặc vỉ thuốc đang dùng để bác sĩ nhìn thấy chính xác ông bà đang uống gì.