Nuôi người nhà nằm viện ở Việt Nam là việc của cả gia đình: cần chuẩn bị đồ dùng, giấy tờ, sắp xếp người trực, nắm thông tin điều trị và — điều nhiều nhà ít để ý — phòng mê sảng, ngã, loét, sặc và suy kiệt cho ông bà trong những ngày nằm viện. Người nuôi bệnh không chỉ lo cơm nước mà còn là "đôi mắt" theo dõi ông bà, là cầu nối với bác sĩ, điều dưỡng, và là người giúp ông bà giữ nếp sinh hoạt, đầu óc tỉnh táo.
Chuẩn bị đồ mang vào viện
| Nhóm | Đồ cần mang |
|---|---|
| Giấy tờ | Căn cước, thẻ bảo hiểm y tế, giấy chuyển viện (nếu có), sổ khám, kết quả xét nghiệm cũ, đơn thuốc gần nhất, bảng thuốc đang dùng |
| Thuốc | Toàn bộ thuốc đang dùng — đưa cho điều dưỡng, bác sĩ xem; không tự cho uống khi chưa hỏi |
| Cá nhân của ông bà | Quần áo dễ mặc, dép chống trơn có quai hậu, khăn mặt, bàn chải, kem đánh răng, cốc có quai, ống hút, lược, kính, máy trợ thính, răng giả và hộp đựng, tã giấy nếu cần |
| Đồ giữ ấm, dễ chịu | Chăn mỏng, áo khoác (phòng điều hoà lạnh), gối quen |
| Đồ "giữ đầu óc" | Đồng hồ, lịch nhỏ, ảnh gia đình, radio nhỏ, sách báo chữ to |
| Cho người nuôi | Chiếu, gối, áo ấm, sạc điện thoại, đồ ăn khô, chai nước, sổ ghi chép, bút |
| Vệ sinh, phòng lây | Khẩu trang, dung dịch rửa tay, khăn giấy, túi đựng rác |
Ghi tên lên kính, máy trợ thính, hộp răng giả — những thứ này rất hay bị thất lạc trong viện, mà thiếu chúng ông bà dễ lú lẫn, ăn kém.
Nắm thông tin điều trị
- Hỏi bác sĩ: chẩn đoán là gì, kế hoạch điều trị, dự kiến nằm bao lâu, có làm thủ thuật, phẫu thuật không.
- Ghi lại tên bác sĩ điều trị, giờ đi buồng, số điện thoại khoa.
- Hỏi về chế độ ăn (ăn được gì, có phải nhịn không, ăn mềm hay lỏng), chế độ vận động (được ngồi dậy, đi lại không).
- Nếu có nhiều anh chị em, cử một người làm đầu mối trao đổi với bác sĩ, rồi báo lại cho cả nhà — tránh mỗi người hỏi một kiểu, nghe một kiểu.
- Báo ngay cho điều dưỡng khi thấy ông bà khác thường.
Phòng mê sảng: điều quan trọng nhất nhiều nhà bỏ qua
Mê sảng là tình trạng lú lẫn cấp tính rất hay gặp ở người già nằm viện — do bệnh, thuốc, mất ngủ, môi trường lạ, đau, mất nước, táo bón, bí tiểu. Biểu hiện: lú lẫn đột ngột, không biết mình ở đâu, nói lảm nhảm, ngủ ngày thức đêm, kích động đòi về hoặc ngược lại lơ mơ, ít nói. Mê sảng làm tăng nguy cơ ngã, nằm viện lâu hơn và suy giảm chức năng sau khi về.
Nhiều biện pháp phòng mê sảng được khuyến cáo (như trong chương trình HELP — Hospital Elder Life Program) chính là những việc người nhà làm được:
- Đeo kính, máy trợ thính, răng giả cho ông bà.
- Định hướng: nhắc nhẹ ông bà đang ở bệnh viện nào, hôm nay ngày mấy; để đồng hồ, lịch trong tầm mắt.
- Giữ nếp ngày đêm: ban ngày mở rèm, trò chuyện, cho ngồi dậy; ban đêm giảm ánh sáng, giảm ồn.
- Uống đủ nước, ăn đủ, giúp ông bà ăn nếu cần.
- Vận động sớm khi bác sĩ cho phép: ngồi dậy, đi lại vài bước có người đỡ.
- Người quen bên cạnh, nhất là ban đêm.
- Để ý đi tiểu, đại tiện — bí tiểu, táo bón dễ gây kích động.
- Báo điều dưỡng ngay khi thấy ông bà lú lẫn hơn — mê sảng có thể là dấu hiệu của biến chứng.
Phòng ngã trong viện
- Giường hạ thấp, phanh bánh xe giường, thanh chắn theo hướng dẫn của điều dưỡng.
- Không để ông bà tự đứng dậy khi chưa được phép hoặc khi đang truyền dịch, có ống thông.
- Dép chống trơn, lối đi tới nhà vệ sinh gọn.
- Đèn ngủ ban đêm.
- Chuông gọi điều dưỡng trong tầm tay.
Phòng sặc, loét và suy kiệt
- Sặc: cho ăn ở tư thế ngồi thẳng; sau đột quỵ hoặc khi ông bà ho sặc, hỏi điều dưỡng trước khi cho ăn uống.
- Loét tì đè: người nằm nhiều cần được lật trở định kỳ theo hướng dẫn, giữ da khô sạch, kiểm tra vùng xương cùng, gót chân.
- Suy kiệt: người già nằm viện dễ mất cơ nhanh. Ăn đủ đạm, ngồi dậy, đi lại sớm khi được phép.
Ăn uống trong viện
Nhiều bệnh viện có suất ăn bệnh lý theo chỉ định. Nếu mang đồ ăn từ nhà, hỏi điều dưỡng xem ông bà ăn được gì, có phải ăn nhạt, ăn kiêng đường, ăn lỏng không. Không tự mang cháo yến, đồ bổ đặc biệt khi chưa hỏi. Ghi lại ông bà ăn được bao nhiêu — thông tin này giúp bác sĩ.
Chia ca nuôi bệnh
Nuôi bệnh dài ngày rất mệt, nhất là trực đêm. Cả nhà nên chia ca:
- Lập lịch trực ngày, đêm cho các con, cháu; ghi trong nhóm chat gia đình.
- Mỗi lần đổi ca, bàn giao: hôm nay bác sĩ nói gì, ông bà ăn uống, ngủ, đi vệ sinh thế nào, thuốc mới, điều cần để ý.
- Người làm đầu mối nắm toàn bộ thông tin.
- Nếu thuê người nuôi bệnh, hỏi kỹ kinh nghiệm, giao việc rõ, vẫn có người nhà ghé thăm thường xuyên.
Chuẩn bị cho ngày xuất viện
Ngay từ những ngày cuối, hỏi bác sĩ, điều dưỡng: ông bà cần thuốc gì khi về, cần chăm sóc vết thương, ống thông thế nào, ăn uống, vận động ra sao, khi nào tái khám, dấu hiệu nào phải quay lại. Bài "Tuần đầu sau xuất viện" trong danh mục này nói kỹ hơn.
Góc nhìn hôm nay: người nhà là một phần của đội chăm sóc
Ở nhiều bệnh viện đông bệnh nhân, người nhà gần như là thành viên không chính thức của đội chăm sóc. Biết cách phòng mê sảng, ngã, loét, sặc giúp ông bà ra viện nhanh hơn và về nhà trong tình trạng tốt hơn. Đừng ngại hỏi điều dưỡng — họ thường rất sẵn lòng hướng dẫn người nhà cách chăm sóc đúng.
Câu hỏi thường gặp
Nuôi người già nằm viện cần mang những gì?
Giấy tờ như căn cước, thẻ bảo hiểm y tế, giấy chuyển viện, sổ khám, bảng thuốc; toàn bộ thuốc đang dùng; quần áo dễ mặc, dép chống trơn, đồ vệ sinh cá nhân, kính, máy trợ thính, răng giả; chăn mỏng, áo khoác; đồng hồ, ảnh gia đình và đồ dùng cho người nuôi.
Mê sảng ở người già nằm viện là gì?
Là tình trạng lú lẫn cấp tính rất hay gặp ở người già nằm viện, do bệnh, thuốc, mất ngủ, môi trường lạ, đau, mất nước. Biểu hiện là lú lẫn đột ngột, nói lảm nhảm, ngủ ngày thức đêm, kích động hoặc lơ mơ. Cần báo điều dưỡng ngay.
Làm sao phòng mê sảng cho ông bà khi nằm viện?
Đeo kính, máy trợ thính, răng giả, nhắc ông bà đang ở đâu và ngày tháng, giữ nếp ngày đêm, cho uống đủ nước và ăn đủ, vận động sớm khi được phép, có người quen bên cạnh và để ý đi tiểu, đại tiện.
Có nên tự cho ông bà uống thuốc ở nhà khi đang nằm viện?
Không nên. Hãy đưa toàn bộ thuốc đang dùng cho bác sĩ, điều dưỡng xem. Bệnh viện sẽ quyết định thuốc nào tiếp tục, thuốc nào tạm dừng để tránh trùng thuốc hoặc tương tác.
Nhiều anh chị em cùng nuôi bệnh thì nên phối hợp thế nào?
Lập lịch trực ngày đêm, cử một người làm đầu mối trao đổi với bác sĩ rồi báo lại cả nhà, bàn giao kỹ mỗi lần đổi ca về lời dặn, ăn uống, giấc ngủ và những điều cần để ý.
