Mắt kém ở người già: lão thị, đục thuỷ tinh thể và cách giúp nhìn rõ

Mắt kém ở tuổi già thường do bốn nguyên nhân chính: lão thị (khó nhìn gần, gần như ai cũng gặp từ khoảng 40–45 tuổi), đục thuỷ tinh thể (mờ như nhìn qua kính bẩn), glôcôm (tăng nhãn áp, mất dần thị trường) và thoái hoá điểm vàng (mờ ở giữa tầm nhìn). Lão thị chỉ cần kính; ba bệnh còn lại cần bác sĩ mắt phát hiện sớm. Con cháu giúp được nhiều nhất bằng cách đưa ông bà khám mắt định kỳ và sắp xếp nhà đủ sáng.

Lão thị: vì sao ông bà phải cầm xa tờ báo

Thuỷ tinh thể trong mắt giống một thấu kính mềm, tự đổi độ cong để nhìn gần nhìn xa. Theo tuổi, nó cứng dần, mất khả năng điều tiết. Người lớn tuổi phải đưa tờ báo, chiếc điện thoại ra xa mới đọc được chữ — đó là lão thị. Đây không phải bệnh mà là lão hoá tự nhiên.

Lão thị chỉnh bằng kính đọc sách. Kính đọc sách bày bán sẵn ở hiệu thuốc, chợ thì tiện nhưng có hạn chế: hai mắt cùng một độ, không chỉnh loạn thị, khoảng cách hai tròng kính có thể không khớp. Người đeo kính sai độ lâu ngày hay nhức mắt, đau đầu. Tốt nhất vẫn là đo mắt ở cơ sở nhãn khoa để có kính đúng độ, và cùng lúc kiểm tra luôn các bệnh khác.

Đục thuỷ tinh thể: thủ phạm mờ mắt hay gặp nhất

Đục thuỷ tinh thể (dân gian gọi là "cườm khô") là khi thấu kính trong mắt bị đục dần. Người bệnh thấy:

• Nhìn mờ như qua lớp sương hoặc kính bẩn, lau kính cũng không đỡ.
• Chói nhiều, nhất là ánh đèn xe ban đêm, có quầng sáng quanh đèn.
• Màu sắc xỉn đi, ngả vàng.
• Phải thay kính liên tục mà vẫn không rõ.

Theo WHO, đục thuỷ tinh thể là nguyên nhân gây mù hàng đầu trên thế giới, và cũng là nguyên nhân chữa được. Cách chữa hiệu quả là phẫu thuật thay thuỷ tinh thể nhân tạo; hiện nay phổ biến là kỹ thuật phaco, thời gian mổ ngắn và nhiều người về trong ngày. Không có thuốc nhỏ hay thuốc uống nào được chứng minh làm tan cườm — gia đình nên cẩn thận với quảng cáo kiểu này. Khi nào mổ là do bác sĩ mắt cân nhắc theo mức mờ và nhu cầu sinh hoạt của ông bà.

Glôcôm: "kẻ trộm thị lực" lặng lẽ

Glôcôm (cườm nước, thiên đầu thống) làm tổn thương dây thần kinh thị giác, thường liên quan tới áp lực trong mắt. Dạng hay gặp nhất tiến triển âm thầm: mất dần tầm nhìn ở rìa mà người bệnh không biết, tới khi phát hiện thì phần mất đi không lấy lại được. Đó là lý do người trên 40 tuổi, nhất là có người thân bị glôcôm, nên đo nhãn áp và khám đáy mắt định kỳ.

Có một dạng glôcôm cấp tính rất cần biết: đau nhức mắt dữ dội, nhìn mờ đột ngột, thấy quầng xanh đỏ quanh đèn, kèm nhức đầu, buồn nôn. Đây là cấp cứu nhãn khoa, phải đưa đi viện mắt ngay, không chờ sáng mai.

Thoái hoá điểm vàng và bệnh mắt do đái tháo đường

Điểm vàng là vùng giữa võng mạc, nơi giúp ta nhìn chi tiết như đọc chữ, nhìn mặt người. Khi thoái hoá, người bệnh thấy một vùng mờ hoặc méo ở chính giữa, đường thẳng nhìn thành cong, trong khi rìa tầm nhìn vẫn còn. Ông bà có thể than "nhìn mặt con không rõ" dù vẫn đi lại được trong nhà.

Người bị đái tháo đường có nguy cơ tổn thương võng mạc, ban đầu không có triệu chứng. Hướng dẫn phổ biến khuyên người đái tháo đường khám đáy mắt ít nhất mỗi năm một lần. Nếu ông bà có tiểu đường mà chưa từng khám mắt, đó là việc nên làm sớm.

Bảng nhận biết nhanh

Con cháu giúp ông bà nhìn rõ hơn ở nhà

Ánh sáng

Mắt người 70 tuổi cần nhiều ánh sáng hơn hẳn người trẻ để nhìn cùng một mức rõ. Thêm đèn bàn chiếu thẳng xuống chỗ ông bà đọc báo, nhặt rau; dùng bóng đèn ánh sáng trắng ấm, tránh bóng chói thẳng vào mắt. Lối đi, cầu thang, nhà vệ sinh cần sáng đều, không có chỗ tối đột ngột.

Tương phản

Người mắt kém phân biệt màu gần nhau rất khó. Dán băng màu sáng ở mép bậc cầu thang, dùng bát đĩa màu khác màu thức ăn, cốc màu đậm để rót nước trong — những mẹo nhỏ này giúp ông bà tự làm mà ít đổ vỡ.

Chữ to, đồ dễ tìm

• Tăng cỡ chữ trên điện thoại, bật chế độ chữ đậm.
• Viết tên thuốc to bằng bút dạ lên hộp, hoặc dán nhãn màu theo giờ uống.
• Kính đọc sách để cố định ở hai, ba chỗ ông bà hay ngồi, khỏi phải đi tìm.
• Đồ đạc để đúng chỗ cũ; con cháu dọn giúp nhớ trả về chỗ cũ.

Góc nhìn hôm nay: khám mắt là cách rẻ nhất để giữ ông bà tự lập

Mắt kém kéo theo nhiều hệ quả mà người ta ít ngờ: dễ ngã, uống nhầm thuốc, ngại ra ngoài, bỏ đọc sách báo rồi buồn chán, thậm chí bị nhầm là lẫn vì không nhận ra người quen. Nhiều trường hợp chỉ cần một cặp kính đúng độ hay một ca mổ đục thuỷ tinh thể là ông bà "sống lại" — tự đi chợ, tự xem tivi, tự nấu ăn.

Thói quen nên có: người trên 60 tuổi khám mắt định kỳ theo lịch bác sĩ hẹn, người đái tháo đường khám đáy mắt hằng năm, và đi khám ngay khi thị lực thay đổi đột ngột. Bệnh viện mắt tuyến tỉnh và khoa mắt các bệnh viện đa khoa đều khám được các bệnh trên.