Gậy và khung tập đi giúp người già đi vững hơn nếu được chọn đúng loại và chỉnh đúng độ cao. Cách chỉnh phổ biến: khi đứng thẳng, tay buông xuôi, tay cầm của gậy hoặc khung nằm ngang nếp cổ tay, và khi cầm, khuỷu tay hơi gập khoảng 15–30 độ. Gậy cầm ở tay bên chân khoẻ (đối diện chân đau). Người kém thăng bằng nhiều hoặc yếu cả hai chân thường cần khung tập đi hơn là gậy. Tốt nhất là được chuyên viên phục hồi chức năng hướng dẫn.
Khi nào ông bà cần dụng cụ hỗ trợ đi lại
- Đi lại phải vịn tường, vịn đồ đạc.
- Đau khớp gối, khớp háng một bên khi đi.
- Đã từng ngã hoặc suýt ngã.
- Đi chậm, bước ngắn, loạng choạng.
- Sau mổ, sau đột quỵ, sau thời gian nằm viện.
- Sợ ngã nên ngại đi.
Nhiều ông bà ngại dùng gậy vì "trông già", "như người tàn tật". Hãy giải thích rằng gậy giúp ông bà đi được nhiều hơn, xa hơn — đi chợ, đi chùa, đi thăm bạn — chứ không phải dấu hiệu yếu đuối.
Các loại dụng cụ và ai hợp với loại nào
| Loại | Đặc điểm | Hợp với |
|---|---|---|
| Gậy một chân | Nhẹ, gọn, đỡ được một phần trọng lượng | Người hơi kém thăng bằng, đau nhẹ một bên chân |
| Gậy bốn chân (gậy chân đế) | Đế rộng, tự đứng được, vững hơn gậy thường | Người cần đỡ nhiều hơn, sau đột quỵ yếu nửa người |
| Khung tập đi không bánh | Rất vững, phải nhấc khung lên mỗi bước | Người yếu nhiều, kém thăng bằng, cần đỡ trọng lượng; tay đủ khoẻ để nhấc khung |
| Khung tập đi hai bánh trước | Đẩy đi được, đỡ phải nhấc | Người cần khung vững nhưng khó nhấc khung |
| Khung bốn bánh có phanh, có ghế | Đi nhanh tự nhiên hơn, có chỗ ngồi nghỉ, giỏ đựng đồ | Người còn thăng bằng khá, đi được xa nhưng cần nghỉ; phải biết dùng phanh |
| Nạng | Đỡ nhiều trọng lượng | Thường dùng tạm sau chấn thương; khó dùng với người già yếu, cần hướng dẫn kỹ |
Chọn sai loại có thể gây hại: khung bốn bánh với người kém thăng bằng nặng có thể trôi đi khiến ngã; gậy một chân với người cần đỡ nhiều thì không đủ vững.
Chỉnh độ cao đúng
- Cho ông bà đi giày dép thường đi, đứng thẳng, hai tay buông xuôi tự nhiên.
- Đặt gậy (hoặc khung) cạnh chân, chân gậy cách mép ngoài bàn chân khoảng 15 cm.
- Tay cầm phải nằm ngang nếp gấp cổ tay của ông bà.
- Khi cầm gậy, khuỷu tay hơi gập (khoảng 15–30 độ).
- Gậy quá cao làm vai nhô lên, mỏi tay; gậy quá thấp làm người cúi khom, dễ chúi ngã.
Gậy, khung điều chỉnh được độ cao tiện hơn. Kiểm tra lại độ cao nếu ông bà đổi giày dép.
Dùng gậy đúng cách
- Cầm gậy ở tay bên chân khoẻ, tức đối diện bên chân đau, yếu. Điều này nhiều người làm ngược.
- Đi trên mặt phẳng: đưa gậy và chân yếu ra trước cùng lúc, rồi bước chân khoẻ lên.
- Lên cầu thang: vịn tay vịn bằng tay còn lại; bước chân khoẻ lên trước, rồi đưa gậy và chân yếu lên.
- Xuống cầu thang: đưa gậy và chân yếu xuống trước, rồi bước chân khoẻ xuống.
- Nhiều kỹ thuật viên dạy câu dễ nhớ: "lên chân lành, xuống chân đau".
Dùng khung tập đi đúng cách
- Đứng giữa khung, không đẩy khung quá xa phía trước.
- Khung không bánh: nhấc khung đặt ra trước một khoảng ngắn, bốn chân chạm đất, rồi bước chân yếu vào, sau đó chân khoẻ.
- Khung có bánh: đẩy đều, đi trong lòng khung; khung bốn bánh phải bóp phanh khi dừng, khi ngồi lên ghế của khung.
- Không dùng khung để kéo người đứng dậy — chống tay vào tay vịn ghế, đứng vững rồi mới cầm khung.
- Không dùng khung trên cầu thang.
Bảo dưỡng
- Kiểm tra đầu cao su ở chân gậy, chân khung: mòn, nứt thì thay ngay — đầu cao su mòn rất trơn.
- Kiểm tra chốt chỉnh độ cao, vít lỏng.
- Khung có bánh: kiểm tra phanh, bánh xe.
- Lau khô khi dính nước.
Chỗ để gậy, khung trong nhà
Nhiều cú ngã xảy ra khi ông bà đứng dậy mà gậy để xa, phải với hoặc đi vài bước không gậy. Để gậy, khung ở cạnh giường, cạnh ghế ông bà hay ngồi, trong tầm tay. Có loại móc treo gậy vào bàn, hoặc gậy chân đế tự đứng được. Lối đi trong nhà phải đủ rộng cho khung tập đi.
Góc nhìn hôm nay: dụng cụ tốt cần người hướng dẫn tốt
Gậy, khung bán ở nhiều nơi, nhưng chọn loại và học cách dùng nên có chuyên viên vật lý trị liệu hoặc phục hồi chức năng hướng dẫn, nhất là sau đột quỵ, sau mổ. Các khoa phục hồi chức năng ở bệnh viện tỉnh có thể đánh giá dáng đi, chọn dụng cụ và tập cho ông bà vài buổi — đó là khoản đầu tư rất xứng đáng.
Câu hỏi thường gặp
Chỉnh gậy cho người già cao bao nhiêu là đúng?
Khi ông bà đứng thẳng, tay buông xuôi, tay cầm của gậy nên ngang nếp gấp cổ tay. Khi cầm gậy, khuỷu tay hơi gập khoảng 15–30 độ. Đo khi ông bà đi giày dép thường đi.
Cầm gậy tay nào khi đau một chân?
Cầm gậy ở tay bên chân khoẻ, tức đối diện với chân đau. Khi bước, đưa gậy và chân đau ra trước cùng lúc rồi bước chân khoẻ lên.
Khi nào người già nên dùng khung tập đi thay gậy?
Khi kém thăng bằng nhiều, yếu cả hai chân, cần đỡ nhiều trọng lượng hoặc sau đột quỵ, sau mổ theo chỉ định. Chuyên viên phục hồi chức năng có thể đánh giá và chọn loại khung phù hợp.
Lên xuống cầu thang bằng gậy thế nào?
Vịn tay vịn bằng tay còn lại. Khi lên, bước chân khoẻ lên trước rồi đưa gậy và chân yếu lên; khi xuống, đưa gậy và chân yếu xuống trước rồi bước chân khoẻ. Dễ nhớ là lên chân lành, xuống chân đau.
Đầu cao su ở chân gậy có cần thay không?
Có. Đầu cao su mòn hoặc nứt sẽ trơn và dễ gây ngã. Nên kiểm tra thường xuyên và thay ngay khi thấy mòn, đồng thời kiểm tra chốt chỉnh độ cao và vít lỏng.
