Giấy tờ cần giữ sẵn cho bố mẹ già gồm bốn nhóm: giấy tờ tuỳ thân (căn cước, giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ liên quan khi bạn đời đã mất), y tế (thẻ bảo hiểm y tế, sổ khám, đơn thuốc, kết quả xét nghiệm, giấy ra viện), chế độ và tài chính (giấy tờ lương hưu, trợ cấp, sổ tiết kiệm, thông tin ngân hàng, hợp đồng bảo hiểm), và tài sản, pháp lý (giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nhà; di chúc nếu có; giấy uỷ quyền). Sắp xếp vào một túi hồ sơ, có danh mục, để ở chỗ an toàn mà người thân tin cậy biết, chụp bản sao lưu.
Vì sao nên sắp xếp sớm
- Khi bố mẹ nhập viện cấp cứu, cần thẻ bảo hiểm, căn cước, kết quả khám cũ ngay lập tức.
- Khi bố mẹ lẫn, có thể quên giấy tờ để đâu, hoặc vô tình làm mất, cho người lạ.
- Khi bố mẹ mất, gia đình cần giấy tờ để làm thủ tục khai tử, chế độ tử tuất, thừa kế.
- Giấy tờ thất lạc rất mất thời gian để làm lại, có khi ảnh hưởng tới quyền lợi.
Danh mục giấy tờ tham khảo
| Nhóm | Giấy tờ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tuỳ thân | Căn cước (căn cước công dân); giấy khai sinh; giấy chứng nhận kết hôn; giấy chứng tử của bạn đời (nếu có) | Thông tin cư trú hiện được quản lý điện tử; có thể tra cứu qua ứng dụng định danh điện tử chính thức (VNeID) khi đã kích hoạt |
| Y tế | Thẻ bảo hiểm y tế; sổ khám bệnh; đơn thuốc gần nhất; kết quả xét nghiệm, chụp chiếu; giấy ra viện; giấy chuyển viện; sổ tiêm chủng | Bản tóm tắt sức khoẻ một trang để trong ví bố mẹ |
| Chế độ | Quyết định hưởng lương hưu, trợ cấp; sổ, thẻ nhận lương hưu; giấy tờ người có công, cựu chiến binh (nếu có) | Ghi rõ nơi nhận, cách nhận |
| Tài chính | Sổ tiết kiệm; thông tin tài khoản ngân hàng (không ghi mật khẩu); hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, sức khoẻ; các khoản vay, cho vay | Danh sách các ngân hàng bố mẹ có tài khoản |
| Tài sản | Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà; giấy tờ xe; hợp đồng mua bán, cho thuê | Bản gốc cất kỹ; bản sao để tra cứu |
| Pháp lý | Di chúc (nếu có, ghi nơi lưu giữ); giấy uỷ quyền; văn bản thoả thuận gia đình | Hỏi luật sư, công chứng khi cần |
| Liên lạc | Danh sách số điện thoại người thân, bác sĩ, luật sư, ngân hàng, bảo hiểm xã hội | Cập nhật định kỳ |
| Mong muốn | Ghi chép mong muốn về chăm sóc, hậu sự (nếu bố mẹ đã bày tỏ) | Xem bài "Nói chuyện với bố mẹ về mong muốn khi về già" |
Thủ tục hành chính, tên gọi giấy tờ có thể thay đổi theo quy định từng thời kỳ. Khi cần làm thủ tục, hỏi trực tiếp cơ quan có thẩm quyền (UBND xã phường, công an, bảo hiểm xã hội, ngân hàng).
Sắp xếp thế nào
- Cùng bố mẹ: đây là giấy tờ của bố mẹ — làm cùng bố mẹ, được bố mẹ đồng ý, không tự ý lục lọi.
- Một túi hồ sơ chính, chia ngăn theo nhóm, có danh mục ở trang đầu.
- Túi hồ sơ y tế riêng để sẵn, dễ cầm khi đi viện.
- Chỗ cất an toàn: khô ráo, tránh mối mọt, lửa; có thể dùng hộp chống cháy, két sắt.
- Người biết chỗ cất: ít nhất hai người tin cậy trong gia đình.
- Bản sao, ảnh chụp: lưu trong thư mục điện tử chung được bảo mật, để tra cứu khi cần.
- Cập nhật: mỗi năm rà lại một lần, sau mỗi lần nằm viện, đổi thẻ, đổi giấy tờ.
Những điều không nên làm
- Không ghi mật khẩu, mã PIN ngân hàng vào sổ, giấy để chung.
- Không đưa giấy tờ gốc cho người lạ, người xưng là cán bộ đến nhà "kiểm tra", "cập nhật".
- Không chụp ảnh căn cước, thẻ ngân hàng đăng lên mạng.
- Không để bố mẹ ký giấy tờ khi chưa hiểu rõ nội dung — đặc biệt với người có dấu hiệu lẫn.
- Không tự ý giữ hết giấy tờ của bố mẹ khi bố mẹ còn minh mẫn và không đồng ý.
Khi bố mẹ có dấu hiệu sa sút trí tuệ
Người có dấu hiệu lẫn dễ làm mất giấy tờ, dễ bị lừa ký giấy hoặc đưa giấy tờ cho người khác. Gia đình nên:
- Bàn với bố mẹ từ giai đoạn sớm về việc ai giúp quản lý giấy tờ, tài chính.
- Hỏi luật sư, công chứng về các hình thức pháp lý phù hợp (uỷ quyền, và các thủ tục liên quan khi năng lực hành vi bị ảnh hưởng).
- Giữ giấy tờ gốc ở chỗ an toàn, bố mẹ giữ bản sao nếu muốn.
- Để ý những giao dịch bất thường.
Khi bố mẹ mất
Những thủ tục thường cần: khai tử, các chế độ tử tuất, mai táng phí (nếu thuộc đối tượng), thủ tục ngân hàng, thừa kế. Mỗi thủ tục có yêu cầu giấy tờ riêng — hỏi UBND xã phường, cơ quan bảo hiểm xã hội, ngân hàng, văn phòng công chứng. Có sẵn túi hồ sơ giúp gia đình đỡ vất vả trong những ngày đau buồn.
Góc nhìn hôm nay: một buổi chiều sắp xếp, nhiều năm yên tâm
Sắp xếp giấy tờ cùng bố mẹ chỉ mất một hai buổi, nhưng giúp cả nhà yên tâm nhiều năm. Đây cũng là dịp tự nhiên để nói chuyện với bố mẹ về những mong muốn lớn hơn. Hãy làm khi bố mẹ còn khoẻ, còn nhớ rõ từng thứ để ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Cần giữ những giấy tờ gì cho bố mẹ già?
Giấy tờ tuỳ thân như căn cước, giấy khai sinh, kết hôn; giấy tờ y tế như thẻ bảo hiểm y tế, sổ khám, đơn thuốc, kết quả xét nghiệm; giấy tờ lương hưu, trợ cấp, tài chính, bảo hiểm; và giấy tờ tài sản, di chúc, uỷ quyền nếu có.
Nên cất giấy tờ của bố mẹ ở đâu?
Trong một túi hồ sơ có danh mục, chia theo nhóm, cất ở chỗ khô ráo an toàn như hộp chống cháy hoặc két sắt, có ít nhất hai người tin cậy biết chỗ cất và có bản sao lưu được bảo mật.
Có nên ghi mật khẩu ngân hàng của bố mẹ vào sổ không?
Không nên. Mật khẩu, mã PIN không nên ghi chung với giấy tờ. Chỉ ghi danh sách ngân hàng, số tài khoản nếu cần, và bàn với bố mẹ cách quản lý an toàn.
Bố mẹ có dấu hiệu lẫn thì quản lý giấy tờ thế nào?
Bàn với bố mẹ từ giai đoạn sớm về người hỗ trợ quản lý, hỏi luật sư hoặc công chứng về hình thức pháp lý phù hợp, giữ bản gốc ở chỗ an toàn và để ý những giao dịch bất thường.
Khi bố mẹ mất cần làm những thủ tục gì?
Thường gồm khai tử, các chế độ tử tuất và mai táng phí nếu thuộc đối tượng, thủ tục ngân hàng và thừa kế. Mỗi thủ tục cần giấy tờ riêng, nên hỏi UBND xã phường, bảo hiểm xã hội, ngân hàng hoặc văn phòng công chứng.
