Sổ tay chăm sóc gia đình là một cuốn sổ (giấy hoặc tài liệu chung trên điện thoại) ghi toàn bộ thông tin cần để chăm ông bà: bệnh và thuốc, bác sĩ và lịch khám, số đo theo dõi, thói quen sinh hoạt, mong muốn của ông bà, danh bạ khẩn cấp, giấy tờ. Khi nhiều người cùng chăm — anh chị em chia ca, người giúp việc, người nuôi bệnh — sổ tay giúp ai cũng nắm được như nhau, không phải hỏi lại, không nhầm thuốc, và khi có chuyện gấp thì có ngay thông tin mang đi viện.
Vì sao cần một cuốn sổ chung
- Thông tin nằm rải rác: đơn thuốc chỗ này, kết quả xét nghiệm chỗ kia, số bác sĩ trong điện thoại một người.
- Nhiều người cùng chăm: mỗi người nhớ một phần, dễ sót, dễ mâu thuẫn.
- Người mới vào chăm (người giúp việc, người nuôi bệnh) cần biết nhanh mọi thứ.
- Khi cấp cứu: bác sĩ cần biết ngay bệnh nền, thuốc đang dùng, dị ứng.
- Khi đi khám: bác sĩ cần xem xu hướng huyết áp, đường huyết, triệu chứng theo thời gian.
Nội dung cuốn sổ
Phần 1: Thông tin cơ bản
- Họ tên, ngày sinh, nhóm máu (nếu biết).
- Số căn cước, số thẻ bảo hiểm y tế, nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu.
- Địa chỉ, người liên hệ chính.
Phần 2: Sức khoẻ
| Mục | Nội dung |
|---|---|
| Bệnh đang có | Tên bệnh, năm phát hiện, bác sĩ theo dõi |
| Tiền sử | Phẫu thuật, nằm viện, đột quỵ, gãy xương — năm nào, ở đâu |
| Dị ứng | Thuốc, thức ăn — ghi nổi bật |
| Thuốc đang dùng | Tên trên vỉ, tên hoạt chất, để làm gì, giờ uống, ghi chú; ngày cập nhật |
| Thuốc đã ngừng | Tên, lý do ngừng (tác dụng phụ, dị ứng) |
| Tiêm chủng | Loại vắc xin, ngày tiêm |
| Thiết bị | Máy trợ thính, răng giả, máy tạo nhịp, khớp nhân tạo |
Phần 3: Bác sĩ và lịch khám
- Tên bác sĩ, chuyên khoa, bệnh viện, số điện thoại.
- Lịch tái khám, xét nghiệm sắp tới.
- Tóm tắt mỗi lần khám: ngày, bác sĩ nói gì, đổi thuốc gì.
Phần 4: Theo dõi hằng ngày
- Huyết áp, đường huyết, cân nặng (nếu cần theo dõi).
- Giấc ngủ, ăn uống, đi tiểu, đại tiện (với người cần theo dõi sát).
- Triệu chứng bất thường, lần ngã.
- Với người nằm liệt: giờ lật trở, tình trạng da.
Phần 5: Thói quen và sở thích
Phần này hay bị bỏ qua nhưng rất quan trọng với người chăm mới và với người sa sút trí tuệ:
- Giờ dậy, giờ ngủ, giờ ăn quen.
- Món thích, món không ăn được, kiểu nấu (mềm, nhạt).
- Cách ông bà thích được gọi, cách nói chuyện giúp ông bà bình tĩnh.
- Thói quen: đọc báo sáng, nghe đài, xem thời sự, đi chùa ngày rằm.
- Bài hát, chương trình yêu thích.
- Điều làm ông bà khó chịu, sợ hãi.
- Câu chuyện đời ông bà: quê, nghề, con cháu — để người chăm có chuyện để nói.
Phần 6: Mong muốn của ông bà
Những điều ông bà đã bày tỏ về chăm sóc: muốn ở nhà hay vào viện khi ốm nặng, muốn ai quyết định khi mình không tự quyết được, mong muốn về tín ngưỡng, hậu sự (xem bài "Nói chuyện với bố mẹ về mong muốn khi về già"). Ghi rõ ngày ông bà nói, có ai chứng kiến.
Phần 7: Danh bạ khẩn cấp
- 115, 113, 114.
- Con cháu (ít nhất ba người).
- Hàng xóm tin cậy.
- Bác sĩ, bệnh viện gần nhất.
- Người giúp việc, người chăm.
Phần 8: Giấy tờ và tài chính
Nơi cất giấy tờ quan trọng, người giữ chìa khoá, các khoản chi định kỳ (thuốc, người chăm, điện nước). Không ghi mật khẩu ngân hàng, mã PIN vào sổ.
Sổ giấy hay sổ điện tử
| Sổ giấy | Tài liệu điện tử chung | |
|---|---|---|
| Ưu điểm | Ai cũng dùng được, kể cả ông bà, người giúp việc; mang đi viện dễ | Nhiều người cùng cập nhật từ xa; không mất; tìm kiếm nhanh |
| Nhược điểm | Một bản, dễ mất, người ở xa không xem được | Người già, người giúp việc có thể không dùng được; cần cẩn thận quyền riêng tư |
Nhiều gia đình dùng cả hai: sổ giấy để ở nhà (và một bản tóm tắt một trang trong túi hồ sơ đi viện), tài liệu điện tử để anh chị em ở xa cùng xem. Chụp ảnh đơn thuốc, kết quả khám lưu vào một thư mục chung.
Bản tóm tắt một trang
Ngoài cuốn sổ đầy đủ, nên có một trang tóm tắt — dán cửa tủ lạnh và để trong ví ông bà, túi hồ sơ đi viện — gồm: họ tên, năm sinh, bệnh chính, thuốc đang dùng (đặc biệt thuốc chống đông, insulin), dị ứng, số điện thoại người thân, số thẻ bảo hiểm y tế. Khi xe cấp cứu đến, đây là thứ cần nhất.
Giữ sổ cập nhật
- Mỗi lần đi khám về: cập nhật thuốc, tóm tắt lời bác sĩ.
- Mỗi lần đổi ca: người chăm ghi điều cần lưu ý cho ca sau.
- Mỗi vài tháng: rà lại toàn bộ, bỏ thông tin cũ.
- Một người phụ trách chính việc cập nhật để tránh lộn xộn.
Tôn trọng riêng tư của ông bà
Sổ chứa nhiều thông tin riêng tư. Hỏi ý ông bà khi lập sổ, để ông bà cùng ghi phần thói quen, mong muốn nếu ông bà còn minh mẫn. Chia sẻ tài liệu điện tử chỉ với người cần biết. Không đăng thông tin bệnh tật của ông bà lên mạng xã hội.
Góc nhìn hôm nay: trí nhớ chung của cả nhà
Sổ tay chăm sóc là "trí nhớ chung" của gia đình, giúp việc chăm ông bà không phụ thuộc vào trí nhớ của một người. Nó cũng là cách để ông bà được chăm đúng ý mình, kể cả khi người chăm thay đổi. Bắt đầu từ một trang tóm tắt hôm nay, rồi bổ sung dần.
Câu hỏi thường gặp
Sổ tay chăm sóc người già gồm những gì?
Thông tin cơ bản, bệnh và thuốc đang dùng, dị ứng, tiền sử, bác sĩ và lịch khám, số đo theo dõi hằng ngày, thói quen và sở thích của ông bà, mong muốn về chăm sóc, danh bạ khẩn cấp và nơi cất giấy tờ quan trọng.
Nên dùng sổ giấy hay sổ điện tử để ghi chép chăm sóc?
Nhiều gia đình dùng cả hai: sổ giấy ở nhà cho ông bà và người giúp việc dùng, mang đi viện dễ; tài liệu điện tử chung để anh chị em ở xa cùng cập nhật. Cần cẩn thận quyền riêng tư khi chia sẻ.
Bản tóm tắt một trang cho người già cần ghi gì?
Họ tên, năm sinh, bệnh chính, thuốc đang dùng đặc biệt là thuốc chống đông và insulin, dị ứng, số điện thoại người thân và số thẻ bảo hiểm y tế. Dán ở tủ lạnh và để trong ví ông bà.
Vì sao nên ghi thói quen, sở thích của ông bà vào sổ?
Vì người chăm mới, người nuôi bệnh cần biết để chăm đúng ý ông bà, có chuyện để trò chuyện và biết cách giúp ông bà bình tĩnh, nhất là với người sa sút trí tuệ không tự nói được nhu cầu.
Bao lâu nên cập nhật sổ tay chăm sóc?
Mỗi lần đi khám về, mỗi lần đổi ca chăm và rà lại toàn bộ vài tháng một lần. Nên có một người phụ trách chính việc cập nhật để tránh lộn xộn.
