Người già hay thiếu nước mà không thấy khát vì cảm giác khát giảm theo tuổi, thận giữ nước kém hơn, cơ thể chứa ít nước hơn, cộng thêm thói quen uống ít để đỡ đi tiểu đêm và tác dụng của thuốc lợi tiểu. Mất nước ở người già có thể gây táo bón, nhiễm trùng tiểu, chóng mặt, ngã, lú lẫn. Cách giúp: uống theo giờ thay vì đợi khát, để nước sẵn trong tầm tay, tính cả canh, sữa, trái cây — trừ khi bác sĩ dặn hạn chế nước vì suy tim, suy thận.
Vì sao người già dễ thiếu nước
- Khát kém: trung khu khát trong não kém nhạy. Khi thấy khát thì có khi đã thiếu nước.
- Cơ thể ít nước hơn: người già có tỉ lệ cơ ít, mỡ nhiều hơn, mà cơ chứa nhiều nước. Mất một lượng nước nhỏ đã ảnh hưởng rõ.
- Thận cô đặc nước tiểu kém: dù thiếu nước vẫn đi tiểu nhiều.
- Cố tình uống ít: sợ tiểu đêm, sợ són tiểu, ngại đi vệ sinh khi ra ngoài, khi đi lại khó.
- Thuốc: lợi tiểu, nhuận tràng, một số thuốc tiểu đường.
- Không tự lấy nước được: người nằm liệt, sa sút trí tuệ, tay run.
- Thời tiết: nắng nóng mùa hè, gió Lào miền Trung, phòng điều hoà khô.
- Ốm: sốt, tiêu chảy, nôn làm mất nước nhanh.
Dấu hiệu thiếu nước ở người già
| Mức độ | Dấu hiệu |
|---|---|
| Thường gặp, nhẹ | Nước tiểu vàng sẫm, ít; miệng, môi khô; mệt; táo bón; đau đầu nhẹ |
| Nặng hơn | Chóng mặt khi đứng dậy, tim đập nhanh, lơ mơ, lú lẫn, nói lảm nhảm, đi lại loạng choạng |
| Nguy hiểm | Rất ít hoặc không đi tiểu nhiều giờ, ngủ li bì, khó đánh thức, co giật, tụt huyết áp |
Lưu ý: ở người già, dấu hiệu "véo da xem có đàn hồi không" không đáng tin vì da vốn đã kém đàn hồi. Màu nước tiểu và tình trạng tỉnh táo thường hữu ích hơn. Lú lẫn đột ngột ở người già nhiều khi có liên quan tới mất nước hoặc nhiễm trùng — cần đi khám.
Bao nhiêu nước là đủ
Không có con số chung cho mọi người. Nhiều khuyến nghị (như của NHS, Anh) gợi ý khoảng 6–8 cốc chất lỏng mỗi ngày cho người lớn, nhiều hơn khi trời nóng, khi vận động, khi sốt. Chất lỏng gồm nước lọc, trà, sữa, canh, nước trái cây loãng. Thức ăn như cháo, canh, trái cây mọng nước (dưa hấu, cam, thanh long) cũng góp một phần.
Ngoại lệ quan trọng: người suy tim, suy thận giai đoạn nặng, xơ gan, hạ natri máu có thể được bác sĩ dặn hạn chế nước ở một mức cụ thể. Với những người này, uống quá nhiều lại nguy hiểm. Luôn hỏi bác sĩ điều trị nếu ông bà có các bệnh này.
Cách giúp ông bà uống đủ
Uống theo giờ, không đợi khát
Gắn việc uống nước với những mốc trong ngày: một cốc khi ngủ dậy, một cốc với mỗi bữa ăn, một cốc giữa buổi sáng, một cốc giữa buổi chiều, một cốc khi uống thuốc. Như vậy đã được 6–7 cốc mà không cần nhớ.
Để nước sẵn trong tầm tay
- Bình nước nhẹ, có vạch, đặt chỗ ông bà hay ngồi: cạnh ghế, cạnh giường, bàn trà.
- Rót sẵn đầy bình mỗi sáng — nhìn mực nước giảm là biết ông bà uống bao nhiêu.
- Cốc có quai to, nhẹ, khó đổ cho người tay run; cốc có nắp và ống hút cho người nằm.
Đa dạng đồ uống
Không phải ai cũng thích nước lọc. Có thể thay đổi: nước ấm, trà loãng (không quá đặc, không uống muộn), sữa, nước canh, nước luộc rau, nước trái cây pha loãng không đường, chè đậu loãng ít đường. Người tiểu đường tránh nước ngọt, nước trái cây đóng hộp.
Ăn món nhiều nước
Canh, cháo, súp, bún phở (không húp hết nước dùng nếu cần ăn nhạt), trái cây mọng nước, sữa chua.
Giải quyết nỗi lo tiểu đêm
Uống nhiều vào buổi sáng và đầu chiều, giảm dần từ chiều tối, hạn chế 2–3 giờ trước khi ngủ. Đi vệ sinh trước khi ngủ. Đèn ngủ dẫn đường, bô cạnh giường cho người đi lại khó. Khi ông bà thấy tiểu đêm được xử lý, ông bà sẽ yên tâm uống nước ban ngày hơn.
Người sa sút trí tuệ, người nằm lâu
Người chăm phải chủ động mời nước theo lịch, đưa tận tay, nhìn ông bà uống. Ghi lại lượng uống mỗi ngày nếu cần.
Những lúc cần uống nhiều hơn
- Trời nắng nóng: người già dễ bị say nắng, mất nước, có thể nguy hiểm tới tính mạng. Ở trong nhà mát giờ nắng gắt, uống thêm nước, mặc đồ mỏng sáng màu.
- Sốt, tiêu chảy, nôn: uống từng ngụm nhỏ, thường xuyên; dung dịch bù nước điện giải (oresol) pha đúng hướng dẫn trên gói. Tiêu chảy, nôn nhiều, không uống được — đi viện, vì người già mất nước rất nhanh.
- Vận động, làm vườn: uống trước, trong và sau.
- Phòng điều hoà: không khí khô, dễ thiếu nước mà không biết.
Lưu ý khi pha oresol: pha đúng lượng nước ghi trên gói, không pha đặc hơn hay loãng hơn, dùng trong ngày.
Uống nhiều quá có sao không
Ở người khoẻ, thận đào thải được nước thừa. Nhưng ở người suy tim, suy thận, hoặc người có hội chứng tiết hormone chống bài niệu không thích hợp, uống quá nhiều có thể gây phù, khó thở, hạ natri máu (mệt, lú lẫn, buồn nôn). Đây là lý do người có bệnh nền cần hỏi bác sĩ về lượng nước. Cũng không nên ép ông bà uống một lần thật nhiều — chia nhỏ trong ngày.
Góc nhìn hôm nay: một bình nước, một thói quen
Một bình nước có vạch đặt cạnh ghế ông bà là dụng cụ chăm sóc rẻ nhất mà hiệu quả nhất. Con cháu có thể biến việc uống nước thành thói quen chung: mời bà một cốc nước khi mình cũng uống, rót nước cho ông khi ngồi nói chuyện. Mùa hè, gọi điện nhắc ông bà sống một mình uống nước, ở trong nhà mát những ngày nắng nóng gay gắt.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người già không thấy khát?
Vì trung khu khát trong não kém nhạy theo tuổi, nên người già thường thấy khát muộn, khi cơ thể đã thiếu nước. Vì vậy người già nên uống nước theo giờ thay vì đợi khát.
Người già nên uống bao nhiêu nước mỗi ngày?
Nhiều khuyến nghị gợi ý khoảng 6–8 cốc chất lỏng mỗi ngày, gồm nước, trà, sữa, canh, nhiều hơn khi nóng hoặc sốt. Người suy tim, suy thận nặng có thể phải hạn chế nước theo chỉ định của bác sĩ.
Dấu hiệu người già bị mất nước là gì?
Nước tiểu vàng sẫm và ít, miệng khô, mệt, táo bón, chóng mặt khi đứng dậy, tim đập nhanh, lơ mơ hoặc lú lẫn. Rất ít đi tiểu, ngủ li bì, khó đánh thức là dấu hiệu nguy hiểm cần đi viện.
Làm sao để người già uống nước nhiều hơn mà không bị tiểu đêm?
Uống nhiều vào buổi sáng và đầu chiều, giảm dần từ chiều tối và hạn chế 2–3 giờ trước khi ngủ, đi vệ sinh trước khi ngủ. Để bình nước có vạch ở chỗ ông bà ngồi để dễ uống và dễ theo dõi.
Người già bị tiêu chảy nên bù nước thế nào?
Uống từng ngụm nhỏ thường xuyên, dùng dung dịch bù nước điện giải pha đúng hướng dẫn trên gói. Nếu tiêu chảy hoặc nôn nhiều, không uống được, lơ mơ, cần đưa đi viện ngay vì người già mất nước rất nhanh.
