Tết và những dịp cỗ giỗ, cưới hỏi là lúc ông bà vui nhất nhưng cũng dễ mệt và dễ ốm nhất: ăn nhiều đồ mặn, ngọt, nhiều mỡ, thức khuya, uống rượu, quên thuốc, ngồi lâu, đi lại nhiều. Để ông bà vui mà không mệt, hãy giữ giờ uống thuốc và giờ nghỉ, chuẩn bị riêng vài món nhạt, mềm trên mâm cỗ, chia nhỏ đồ ngọt, mời nước thay rượu, và để ý những dấu hiệu bất thường sau những ngày ăn uống khác thường.
Vì sao dịp lễ Tết dễ làm ông bà mệt
- Đồ ăn Tết thường mặn và nhiều mỡ: bánh chưng, giò, chả, thịt đông, thịt kho, dưa hành, nem rán, lạp xưởng.
- Nhiều đồ ngọt: mứt, kẹo, bánh, chè, nước ngọt — nguy cơ với người tiểu đường.
- Rượu bia: mời nhau, chúc nhau; tương tác với thuốc, gây tụt hoặc tăng huyết áp, ngã.
- Nhịp sinh hoạt đảo lộn: thức đón giao thừa, khách đến liên tục, bỏ giấc trưa.
- Quên thuốc: bận rộn, đi chơi, về quê; hết thuốc vì phòng khám nghỉ Tết.
- Thời tiết lạnh ở miền Bắc, ra đường sáng sớm đi lễ chùa.
- Ngồi cỗ lâu, ít đi lại; hoặc ngược lại, đi chúc Tết quá nhiều.
Các bệnh viện thường ghi nhận nhiều ca nhập viện của người cao tuổi quanh dịp Tết vì tăng huyết áp, đột quỵ, đợt cấp suy tim, rối loạn đường huyết, rối loạn tiêu hoá và ngã.
Chuẩn bị trước Tết
- Kiểm tra thuốc đủ dùng qua Tết: nhiều phòng khám, nhà thuốc nghỉ dài ngày. Đi tái khám, lấy thuốc trước Tết vài ngày nếu cần.
- Soạn hộp thuốc cho cả kỳ nghỉ; nếu ông bà về quê hoặc đi chơi, mang theo hộp thuốc và bảng thuốc.
- Ghi số điện thoại cấp cứu 115, bệnh viện gần nhất, bác sĩ quen (nếu có) ở chỗ dễ thấy.
- Kiểm tra máy đo huyết áp, đường huyết, pin, que thử.
- Dọn nhà an toàn: dọn nhà đón Tết thường xê dịch đồ đạc, thêm thảm, dây đèn trang trí — cẩn thận vật cản trên lối ông bà đi.
- Không để ông bà leo cao lau bàn thờ, treo đèn, hái lá — giao việc trên cao cho người trẻ.
Mâm cỗ có chỗ cho ông bà
Không cần nấu riêng một mâm "kiêng" — ông bà sẽ thấy lạc lõng. Có thể làm thế này:
| Thay vì | Có thể thêm hoặc thay |
|---|---|
| Chỉ có món kho, rán, giò chả | Thêm một đĩa rau luộc, canh rau, gà luộc, cá hấp — món nhạt mà vẫn sang mâm |
| Bát nước mắm đậm giữa mâm | Bát chấm riêng cho ông bà, pha nhạt hơn |
| Bánh chưng cắt miếng to | Cắt miếng nhỏ, ăn kèm dưa góp ít muối, rau |
| Thịt đông, thịt mỡ | Phần nạc, phần mềm cho ông bà |
| Nem rán giòn cứng | Cắt nhỏ cho người khó nhai; người khó nuốt tránh món giòn vụn |
| Nước ngọt có ga | Nước lọc, trà loãng, nước gừng ấm |
| Rượu mời liên tục | Chén nước trà để ông bà "nâng ly" mà không phải uống rượu |
Với người khó nhai, khó nuốt: bánh chưng, bánh tét, xôi là món dính, dễ nghẹn — cắt rất nhỏ, ăn chậm, hoặc tránh nếu đã có chỉ định ăn mềm. Ngồi thẳng khi ăn.
Người tiểu đường ngày Tết
- Ăn đúng giờ, không bỏ bữa chính dù đã ăn bánh kẹo lặt vặt.
- Mứt, kẹo, bánh ngọt: chia nhỏ, ăn cùng bữa thay vì nhấm nháp cả ngày.
- Bánh chưng, xôi là tinh bột — tính vào phần cơm của bữa đó.
- Trái cây ngọt (dưa hấu, nhãn, xoài): ăn vừa phải.
- Đo đường huyết theo lịch, thêm khi thấy mệt, run.
- Không uống rượu khi đói.
Người tăng huyết áp, bệnh tim ngày Tết
- Uống thuốc đúng giờ, kể cả những ngày đi chơi.
- Ăn bớt dưa hành, giò chả, đồ muối, nước chấm.
- Đo huyết áp sáng tối như thường lệ.
- Không thức quá khuya, giữ giấc trưa.
- Giữ ấm khi ra ngoài sáng sớm (đi lễ chùa, chúc Tết), không tắm khuya.
- Biết dấu hiệu đột quỵ BE FAST — cả nhà đông người dịp Tết là lúc nên nhắc nhau.
Rượu và ông bà
Văn hoá mời rượu ngày Tết, ngày giỗ rất phổ biến. Với người già đang dùng thuốc, rượu có thể gây ngã, hạ đường huyết, tăng hoặc tụt huyết áp, chảy máu dạ dày. Con cháu có thể:
- Hỏi trước bác sĩ ông có được uống không, bao nhiêu.
- Rót trà, nước gừng vào chén để ông nâng ly cùng mọi người.
- Nói khéo với khách: "Ông đang uống thuốc, ông nâng trà thay rượu ạ".
- Đi cùng ông khi ông đi chúc Tết họ hàng, đưa về khi thấy ông mệt.
Giữ nhịp nghỉ ngơi
Tết đông khách, ông bà thường cố tiếp chuyện cả ngày. Hãy sắp xếp cho ông bà có giờ nghỉ trưa yên tĩnh, có phòng riêng để lui vào khi mệt, và nói giúp với khách khi ông bà cần nghỉ. Đêm giao thừa, nếu ông bà muốn thức đón năm mới thì để ông bà ngủ sớm một giấc rồi dậy, hoặc ngủ trưa bù.
Sau những ngày cỗ: để ý dấu hiệu bất thường
- Phù chân, khó thở khi nằm (người suy tim ăn mặn nhiều).
- Huyết áp cao hơn hẳn thường lệ, đau đầu, chóng mặt.
- Đường huyết cao, khát nhiều, tiểu nhiều — hoặc hạ đường huyết khi bỏ bữa.
- Đau bụng, tiêu chảy, nôn — có thể do đồ ăn để lâu ngày Tết; người già mất nước nhanh.
- Táo bón do ăn ít rau, ít vận động.
- Méo miệng, yếu tay chân, nói khó — gọi 115 ngay.
Đồ ăn Tết nấu nhiều, để lâu, hâm đi hâm lại nhiều lần — để ý an toàn thực phẩm, nhất là với người già dễ bị ngộ độc nặng hơn.
Góc nhìn hôm nay: Tết của ông bà là được sum họp
Điều ông bà mong nhất ngày Tết thường không phải là món ăn, mà là con cháu về đông đủ, được kể chuyện, được mừng tuổi cháu, được ngồi ở mâm cỗ đầu năm. Giữ ông bà khoẻ qua Tết chính là để ông bà tận hưởng được những điều đó — chứ không phải nằm viện những ngày đầu năm.
Câu hỏi thường gặp
Người già ăn Tết cần lưu ý gì?
Giữ giờ uống thuốc và giờ nghỉ, bớt đồ mặn, đồ ngọt, đồ nhiều mỡ, uống nước thay rượu, giữ ấm khi ra ngoài sáng sớm, và chuẩn bị đủ thuốc trước kỳ nghỉ vì nhiều phòng khám, nhà thuốc nghỉ dài ngày.
Người tiểu đường ăn bánh chưng được không?
Được với lượng vừa phải, nhưng bánh chưng là tinh bột nên cần tính vào phần cơm của bữa đó, ăn kèm rau và đạm. Không nhấm nháp bánh kẹo cả ngày và đo đường huyết theo lịch.
Ông bà đang uống thuốc có nên uống rượu ngày Tết?
Nên hỏi bác sĩ trước. Rượu tương tác với nhiều thuốc người già thường dùng, có thể gây ngã, hạ đường huyết, rối loạn huyết áp. Có thể mời ông bà nâng chén trà thay rượu.
Vì sao người già dễ phải nhập viện dịp Tết?
Vì ăn uống mặn ngọt nhiều, uống rượu, quên thuốc, thức khuya, thời tiết lạnh và sinh hoạt đảo lộn, khiến các bệnh như tăng huyết áp, tiểu đường, suy tim dễ nặng lên, cùng với nguy cơ đột quỵ và ngã.
Chuẩn bị thuốc cho ông bà dịp Tết thế nào?
Kiểm tra lượng thuốc đủ dùng qua kỳ nghỉ, tái khám lấy thuốc trước Tết nếu cần, soạn hộp thuốc chia ngày cho cả kỳ nghỉ và mang theo bảng thuốc khi ông bà về quê hoặc đi chơi.
