Thú vui tuổi già quen thuộc của người Việt — trồng cây cảnh, chăm vườn rau, nuôi chim, câu cá, chơi cờ tướng, đi chùa đi lễ, đọc báo, nghe đài — không chỉ để giết thời gian. Chúng cho ông bà một nhịp sinh hoạt, một lý do để vận động, một cộng đồng bạn chơi và cảm giác mình vẫn đang làm ra điều gì đó. Con cháu giúp được nhiều bằng cách tạo điều kiện, điều chỉnh cho vừa sức khoẻ, và quan tâm thật đến thú vui của ông bà.
Vì sao thú vui quan trọng với người già
Khi nghỉ hưu, con cái trưởng thành, thú vui trở thành trục chính của một ngày. Một ông cụ chơi cây cảnh có lý do dậy sớm tưới cây, có chuyện để kể với bạn, có cái để mong khi cây ra hoa đúng Tết. Các tổ chức y tế như WHO và NIA đều nhấn mạnh rằng giữ các hoạt động có ý nghĩa, vận động nhẹ và giao tiếp xã hội là những yếu tố giúp người cao tuổi khoẻ cả thân và tâm.
Không có thú vui nào "tốt nhất". Thú vui tốt là thú vui ông bà thích, an toàn với sức khoẻ, và giữ ông bà kết nối với người khác.
Những thú vui quen thuộc và điều cần lưu ý
| Thú vui | Lợi ích | Lưu ý cho người già |
|---|---|---|
| Cây cảnh, bonsai | Kiên nhẫn, khéo tay, có hội chơi cây, tự hào khi cây đẹp | Chậu nặng nhờ người bê; tránh trèo cao cắt tỉa; cẩn thận dụng cụ sắc |
| Vườn rau, ban công | Vận động nhẹ, ra nắng, rau sạch cho cả nhà | Bồn trồng cao ngang tầm để đỡ cúi; găng tay; không tự phun thuốc bảo vệ thực vật |
| Nuôi chim cảnh | Đi dạo sáng mang lồng chim, có hội chơi chim, tiếng chim vui tai | Vệ sinh lồng thường xuyên, rửa tay; người có bệnh phổi nên hỏi bác sĩ |
| Câu cá | Thư thái, ra ngoài trời, có bạn câu | Không câu một mình ở chỗ nước sâu, trơn; đội nón, mang nước; tránh nắng gắt |
| Cờ tướng, cờ vua | Rèn trí, có bạn chơi, quán nước đầu ngõ thành nơi gặp gỡ | Ngồi lâu nên đứng dậy đi lại; giữ hoà khí khi thua |
| Đi chùa, đi lễ nhà thờ | Bình an tinh thần, cộng đồng tín hữu, công việc thiện nguyện | Cầu thang, bậc dốc ở chùa núi; đông người dịp lễ; mang theo thuốc |
| Đọc báo, đọc sách, nghe đài | Giữ đầu óc linh hoạt, có chuyện để bàn | Đủ ánh sáng, kính đúng độ; sách nói, đài khi mắt kém |
| Hát, đàn, thơ | Thể hiện bản thân, câu lạc bộ, biểu diễn dịp lễ | Chọn câu lạc bộ có giờ giấc hợp sức |
| Viết hồi ký, gia phả | Nhìn lại cuộc đời, để lại cho con cháu | Con cháu giúp gõ máy, in, tìm ảnh cũ |
Điều chỉnh thú vui khi sức khoẻ giảm
Thú vui không phải bỏ khi ông bà yếu đi — chỉ cần đổi cách chơi:
- Không cúi được: chuyển vườn rau dưới đất lên bồn cao, giá treo, chậu trên bàn.
- Mắt kém: chuyển đọc báo sang nghe đài, nghe sách nói, xem thời sự có phụ đề chữ to.
- Tay run: dụng cụ cán to dễ cầm, bình tưới nhỏ nhẹ.
- Đi lại khó: mời bạn cờ đến nhà, đưa ông ra công viên bằng xe lăn để ngồi xem người ta chơi.
- Không trông chim được nữa: chuyển sang ngắm chim trời, treo máng ăn cho chim sẻ ở ban công.
- Người sa sút trí tuệ: giữ những phần đơn giản, quen thuộc của thú vui cũ — nhặt lá úa, xếp quân cờ, nghe bài hát xưa.
Thú vui cũng cần an toàn
Một số tai nạn hay gặp quanh thú vui của người già:
- Ngã khi trèo cao cắt cành, hái quả, treo lồng chim — hãy giao việc trên cao cho người trẻ.
- Đau lưng khi bê chậu, xách nước — dùng xe đẩy, chia nhỏ, nhờ người giúp.
- Say nắng khi làm vườn, câu cá giữa trưa — làm vào sáng sớm, chiều mát, đội nón, uống nước.
- Ngộ độc hoá chất phân bón, thuốc trừ sâu — cất cẩn thận, dùng loại ít độc, đeo găng, rửa tay.
- Đứt tay do kéo cắt cành — dụng cụ tốt, có găng.
- Đuối nước khi câu cá — không câu một mình ở ao hồ sâu, bờ trơn.
Cờ bạc, rượu và những "thú vui" cần cảnh giác
Có những thói quen bắt đầu như giải trí nhưng có thể gây hại: uống rượu cùng bạn mỗi chiều, đánh bài ăn tiền, chơi số đề, nghiện xem video bán hàng rồi mua đồ không cần. Ở người già, rượu tăng nguy cơ ngã và tương tác với thuốc; mất tiền vì cờ bạc ảnh hưởng tâm lý nặng nề. Con cháu nên nói chuyện nhẹ nhàng, giúp ông bà tìm thú vui khác thay thế, không chê trách trước mặt người khác.
Con cháu cùng chơi với ông bà
Thú vui của ông bà là cánh cửa để các thế hệ gần nhau:
- Nhờ ông dạy cháu chơi cờ tướng — ông có học trò, cháu có thầy.
- Cùng bà trồng một chậu rau, cháu tưới, bà dạy.
- Hỏi ông về cây cảnh, nghe ông kể về dáng cây, thế cây.
- Đưa ông bà đi hội hoa xuân, triển lãm sinh vật cảnh, hội chim.
- Chụp ảnh thành quả của ông bà — cây ra hoa, quả mướp đầu mùa — gửi cho họ hàng xem.
- Tặng quà theo thú vui: một bộ kéo tốt, một cuốn sách về cây, một chiếc radio mới.
Điều quan trọng nhất: coi thú vui của ông bà là chuyện nghiêm túc. Một câu "cây của bố đẹp quá" có thể làm bố vui cả tuần.
Góc nhìn hôm nay: thú vui mới ở tuổi già
Ngày càng nhiều ông bà học thứ mới: chụp ảnh bằng điện thoại, quay video nấu ăn, học tiếng Anh với cháu, du lịch cùng hội người cao tuổi. Không có tuổi nào là quá muộn để bắt đầu một thú vui. Nếu ông bà ngại "già rồi học làm gì", con cháu có thể cùng học, hoặc giới thiệu những người bạn già đã bắt đầu và thấy vui.
Câu hỏi thường gặp
Người già nên có thú vui gì?
Thú vui tốt là thú vui ông bà thích, an toàn với sức khoẻ và giúp giữ kết nối với người khác. Những thú vui quen thuộc như trồng cây, làm vườn, nuôi chim, câu cá, cờ tướng, đi chùa, đọc báo, hát, viết hồi ký đều có giá trị.
Làm vườn có tốt cho người cao tuổi không?
Có, làm vườn giúp vận động nhẹ, ra nắng và có thành quả để tự hào. Nên làm vào sáng sớm hoặc chiều mát, dùng bồn trồng cao để đỡ cúi, đeo găng tay và tránh tự phun thuốc bảo vệ thực vật.
Ông bà yếu rồi có nên bỏ thú vui cũ không?
Không nhất thiết. Có thể điều chỉnh cách chơi cho vừa sức: chuyển vườn lên bồn cao, chuyển đọc báo sang nghe đài, mời bạn cờ đến nhà. Giữ được thú vui cũ giúp ông bà vui và giữ thói quen sinh hoạt.
Chơi cờ tướng có giúp người già minh mẫn không?
Cờ tướng là hoạt động trí óc kết hợp giao tiếp xã hội, cả hai đều được xem là có lợi cho tinh thần người cao tuổi. Tuy vậy không nên coi đó là cách chữa hay phòng chắc chắn bệnh sa sút trí tuệ.
Con cháu làm gì để ủng hộ thú vui của ông bà?
Tạo điều kiện về dụng cụ và đi lại, giúp những phần nặng hoặc trên cao, cùng chơi với ông bà, đưa ông bà đi hội chơi cùng sở thích và quan tâm thật lòng đến thành quả của ông bà.
