Ông bà trông cháu là chuyện rất phổ biến ở Việt Nam và có nhiều điều tốt cho cả ba thế hệ — nhưng chỉ khi vừa sức ông bà, được ông bà đồng ý, có thoả thuận rõ ràng và có ngày nghỉ. Trông cháu toàn thời gian có thể làm ông bà kiệt sức, đau lưng, mất ngủ, bỏ dở chuyện khám bệnh và các hoạt động của riêng mình. Bố mẹ trẻ nên chia việc: ông bà lo phần nhẹ và phần ông bà thích, bố mẹ lo phần nặng, có lịch nghỉ cho ông bà và thống nhất trước những nguyên tắc nuôi dạy.
Vì sao ông bà trông cháu
- Bố mẹ đi làm, chưa gửi trẻ được hoặc chi phí gửi trẻ cao.
- Ông bà muốn gần cháu, có niềm vui tuổi già.
- Truyền thống: nhiều nơi coi trông cháu là việc đương nhiên của ông bà.
- Bố mẹ tin tưởng ông bà hơn người lạ.
Nhiều ông bà rất vui khi được trông cháu. Nhưng cũng có ông bà nhận lời vì ngại từ chối, dù sức không còn, dù đang muốn nghỉ ngơi hay có những dự định riêng.
Lợi ích và rủi ro
| Lợi ích | Rủi ro khi quá sức | |
|---|---|---|
| Ông bà | Vui, có vai trò, vận động, gần gũi cháu | Đau lưng, mệt mỏi, mất ngủ, bỏ khám bệnh, ít thời gian cho bản thân, căng thẳng vì trách nhiệm lớn |
| Cháu | Được yêu thương, học nếp nhà, ngôn ngữ, chuyện xưa | Ông bà quá mệt khó theo kịp trẻ hiếu động; nguy cơ tai nạn nếu ông bà kém mắt, chậm chạp |
| Bố mẹ | Yên tâm đi làm, tiết kiệm chi phí | Va chạm về cách nuôi con, cảm giác mắc nợ, ông bà ốm thì không có phương án dự phòng |
Trước khi nhờ ông bà trông cháu: hỏi thật
- Ông bà có thật sự muốn không? Hỏi riêng, cho ông bà quyền từ chối mà không thấy có lỗi.
- Sức khoẻ ông bà có cho phép không? Bế trẻ nhỏ, chạy theo trẻ mới biết đi, thức đêm là việc nặng với người có đau lưng, đau khớp, bệnh tim.
- Trông bao nhiêu giờ mỗi ngày, bao nhiêu ngày mỗi tuần?
- Ông bà có kế hoạch riêng không? Sinh hoạt hội, đi chùa, về quê, khám bệnh định kỳ.
- Có phương án dự phòng khi ông bà ốm, mệt không?
Chia việc để không thành gánh nặng
Phần nên để ông bà
- Chơi với cháu, kể chuyện, hát ru, dạy cháu những điều ông bà giỏi.
- Trông cháu trong khoảng thời gian vừa phải.
- Những việc ông bà thích và còn làm tốt.
Phần bố mẹ nên lo
- Thức đêm với con.
- Bế, nâng trẻ nặng nhiều lần; bê xe đẩy lên xuống cầu thang.
- Đưa đón ở đường xa, đường đông nếu ông bà đi xe máy không còn vững.
- Tắm cho trẻ sơ sinh nếu ông bà run tay, mắt kém.
- Giặt giũ, dọn dẹp nhiều.
- Chuẩn bị đồ ăn cho trẻ từ tối hôm trước.
Hỗ trợ thêm
- Gửi trẻ bán thời gian ở nhà trẻ, nhóm trẻ để ông bà nghỉ buổi sáng hoặc chiều.
- Thuê người giúp việc nhà để ông bà chỉ lo phần chơi với cháu.
- Chia lịch giữa ông bà nội và ông bà ngoại nếu cả hai bên đều muốn và có thể.
Ngày nghỉ cho ông bà
Ông bà trông cháu từ thứ Hai tới thứ Bảy mà không có ngày nghỉ là chuyện không hiếm. Hãy thoả thuận ít nhất một hai ngày nghỉ mỗi tuần, những dịp ông bà muốn về quê, đi lễ, đi chơi với bạn — và tôn trọng thoả thuận đó. Ông bà cũng cần thời gian để đi khám bệnh, tập thể dục, nghỉ ngơi.
Thống nhất nguyên tắc nuôi dạy
Va chạm lớn nhất thường xoay quanh cách nuôi con. Nên thống nhất trước những điểm quan trọng nhất (có bài riêng "Ông bà và bố mẹ trẻ khác nhau cách nuôi con"):
- An toàn: ghế ô tô, mũ bảo hiểm khi đi xe máy, cất thuốc, hoá chất, không cho trẻ ăn những thứ dễ hóc.
- Ăn uống: có ép ăn, đút ăn không; đồ ngọt, nước ngọt.
- Màn hình: điện thoại, tivi bao nhiêu.
- Giấc ngủ: giờ ngủ trưa, ngủ tối.
- Kỷ luật: không đánh mắng, xử lý khi trẻ ăn vạ thế nào.
- Thuốc: không tự cho trẻ uống thuốc khi chưa hỏi bố mẹ, bác sĩ.
Những điểm khác, có thể linh hoạt — ông bà có cách của ông bà, miễn an toàn và không ảnh hưởng lớn.
An toàn khi ông bà trông cháu
- Ông bà mắt kém, nghe kém, đi lại chậm khó theo kịp trẻ mới biết đi — cần nhà an toàn: chặn cầu thang, chặn ổ điện, khoá cửa ban công, cất vật sắc nhọn.
- Bế trẻ khi lên xuống cầu thang dễ ngã — hạn chế, vịn tay vịn.
- Thuốc của ông bà để xa tầm tay trẻ — hộp thuốc chia ngày có thể bị trẻ mở.
- Số điện thoại bố mẹ, 115 dán chỗ dễ thấy.
- Ông bà nên biết sơ cứu cơ bản cho trẻ (hóc dị vật, bỏng, sốt cao) — có thể học ở các lớp của Hội Chữ thập đỏ.
Cảm ơn và ghi nhận
Trông cháu là công việc vất vả. Một lời cảm ơn, một bữa cơm ngon mời ông bà, một chuyến đi chơi cuối tuần cho ông bà là cách ghi nhận. Cũng cần nhạy cảm chuyện tiền: có gia đình gửi ông bà một khoản chi tiêu cho cháu và cho ông bà; có ông bà không nhận. Hỏi khéo, tôn trọng ý ông bà.
Góc nhìn hôm nay: ông bà không phải "nhà trẻ miễn phí"
Ông bà trông cháu là món quà, không phải nghĩa vụ. Khi được hỏi ý, được hỗ trợ, được nghỉ ngơi, được cảm ơn, ông bà sẽ trông cháu bằng niềm vui thay vì sự cam chịu — và cháu cũng nhận được nhiều tình thương hơn. Khi sức khoẻ ông bà giảm, hãy sẵn sàng thay đổi sắp xếp.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhờ ông bà trông cháu toàn thời gian không?
Chỉ khi ông bà thật sự muốn và đủ sức khoẻ. Trông cháu toàn thời gian có thể khiến ông bà kiệt sức, đau lưng, bỏ khám bệnh. Nên chia việc, có ngày nghỉ cho ông bà và phương án dự phòng khi ông bà mệt, ốm.
Bố mẹ nên chia việc trông con với ông bà thế nào?
Để ông bà lo phần nhẹ và phần ông bà thích như chơi, kể chuyện, trông trong thời gian vừa phải; bố mẹ lo phần nặng như thức đêm, bế nâng nhiều, đưa đón đường xa, giặt giũ và chuẩn bị đồ ăn.
Ông bà và bố mẹ cần thống nhất những gì khi ông bà trông cháu?
Ưu tiên thống nhất các nguyên tắc an toàn, ăn uống, màn hình, giấc ngủ, cách kỷ luật và việc dùng thuốc cho trẻ. Những điểm khác có thể linh hoạt theo cách của ông bà.
Ông bà trông cháu có nên được trả tiền không?
Tuỳ từng gia đình. Có nhà gửi ông bà một khoản chi tiêu cho cháu và cho ông bà, có ông bà không nhận. Nên hỏi khéo và tôn trọng ý ông bà, đồng thời ghi nhận công sức bằng lời cảm ơn và sự quan tâm.
Làm sao giữ an toàn khi ông bà lớn tuổi trông trẻ nhỏ?
Làm nhà an toàn cho trẻ như chặn cầu thang, ổ điện, khoá ban công, cất vật sắc và thuốc của ông bà, hạn chế bế trẻ lên xuống cầu thang, dán số điện thoại khẩn cấp và giúp ông bà học sơ cứu cơ bản cho trẻ.
