Ông bà và bố mẹ trẻ khác nhau cách nuôi con là chuyện gần như nhà nào cũng gặp: ông bà ủ ấm, bố mẹ cho mặc mát; ông bà đút cơm, bố mẹ muốn con tự xúc; ông bà chiều cháu, bố mẹ muốn có kỷ luật. Cách dung hoà: thống nhất trước vài điểm "không thương lượng" (an toàn, thuốc, sức khoẻ), linh hoạt ở những điểm còn lại, giải thích bằng lý do thay vì "bác sĩ bảo thế", giữ thể diện cho ông bà trước mặt cháu, và nhớ rằng cả hai bên đều thương đứa trẻ.
Vì sao lại khác nhau
- Thời đại khác: ông bà nuôi con trong điều kiện thiếu thốn, ít thông tin y khoa; bố mẹ trẻ tiếp cận nhiều kiến thức mới qua sách báo, mạng, bác sĩ.
- Kinh nghiệm khác: ông bà đã nuôi lớn mấy đứa con — "bố mẹ mày lớn lên thế đấy, có sao đâu".
- Vai trò khác: ông bà ở vị trí chiều chuộng, bố mẹ ở vị trí dạy dỗ.
- Nỗi lo khác: ông bà sợ cháu đói, cháu lạnh, cháu ốm; bố mẹ lo con béo phì, con hư, con phụ thuộc.
- Quan niệm dân gian: kiêng gió, kiêng tắm khi ốm, kiêng ra ngoài... những thứ đã truyền qua nhiều đời.
Hiểu rằng mỗi bên đều xuất phát từ tình thương giúp cuộc nói chuyện bớt căng thẳng.
Những chỗ hay khác nhau
| Chuyện | Quan niệm ông bà thường gặp | Quan niệm bố mẹ trẻ thường gặp | Gợi ý dung hoà |
|---|---|---|---|
| Ăn uống | Cháu phải ăn nhiều, đút cho nhanh, ép ăn hết bát | Cho con tự xúc, ăn theo nhu cầu, không ép | Thống nhất giờ ăn, lượng gợi ý; ông bà ngồi cùng động viên thay vì đút |
| Mặc ấm | Ủ thật ấm, đội mũ, đi tất cả mùa hè | Mặc vừa đủ, sờ gáy cháu xem nóng lạnh | Dạy cả nhà sờ gáy, lưng cháu để biết; đổ mồ hôi là đang quá nóng |
| Đồ ngọt | Cho cháu kẹo bánh để dỗ | Hạn chế đồ ngọt, nước ngọt | Thống nhất lúc nào được ăn đồ ngọt; ông bà dỗ bằng cách khác: kể chuyện, chơi |
| Màn hình | Cho xem điện thoại để cháu ngồi yên | Hạn chế màn hình theo khuyến nghị cho trẻ | Chuẩn bị sẵn đồ chơi, sách, hoạt động cho ông bà dùng thay điện thoại |
| Kỷ luật | Cưng chiều, hoặc ngược lại doạ nạt, đánh "cho nhớ" | Kỷ luật tích cực, không đánh mắng | Thống nhất không đánh; cùng cách xử lý khi cháu ăn vạ |
| Ốm đau | Dùng mẹo dân gian, cạo gió, kiêng tắm, kiêng gió | Theo hướng dẫn bác sĩ | Không tự cho thuốc; mẹo dân gian vô hại có thể dùng kèm nếu bác sĩ đồng ý, mẹo gây hại thì nói rõ không làm |
| Tự lập | Làm hộ cháu: mặc đồ, cất đồ chơi | Để con tự làm | Ông bà khen khi cháu tự làm, thay vì làm hộ |
Những điểm "không thương lượng"
Có những chuyện liên quan trực tiếp tới an toàn và sức khoẻ của trẻ mà bố mẹ cần nói rõ, nhẹ nhàng nhưng dứt khoát:
- Thuốc: không tự cho trẻ uống thuốc, kể cả thuốc nam, thuốc bổ, khi chưa hỏi bố mẹ, bác sĩ.
- An toàn giao thông: đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy, không để trẻ đứng phía trước xe.
- Nguy cơ hóc: không cho trẻ nhỏ ăn hạt, thạch nguyên miếng, nho nguyên quả.
- Giấc ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh: nằm ngửa, không gối, chăn dày, thú bông trong cũi.
- Không đánh trẻ.
- Mật ong: không cho trẻ dưới 1 tuổi.
- Các mẹo gây hại: đắp lá lên vết bỏng, thổi muối vào mắt, cho uống nước lá không rõ — nói rõ là không làm.
Với những điểm này, bố mẹ có thể nhờ bác sĩ nhi giải thích trực tiếp cho ông bà trong buổi khám — ông bà thường tin lời bác sĩ hơn lời con.
Cách nói chuyện với ông bà
- Ghi nhận trước: "Con biết mẹ thương cháu, mẹ sợ cháu đói."
- Giải thích lý do, không chỉ ra lệnh: "Bác sĩ dặn ép ăn làm cháu sợ bữa ăn, càng biếng ăn hơn."
- Đưa giải pháp thay thế: "Mẹ thử ngồi cạnh, khen cháu khi cháu tự xúc được một thìa."
- Chọn trận đánh: không tranh luận từng chuyện nhỏ; tập trung vào vài điểm quan trọng.
- Nói riêng, không phản bác ông bà trước mặt cháu.
- Để người con ruột nói: con dâu nói với mẹ chồng dễ bị hiểu nhầm; để chồng nói với mẹ mình thường nhẹ nhàng hơn.
Giữ thể diện cho ông bà trước mặt cháu
Khi bố mẹ phản bác ông bà ngay trước mặt cháu, cháu học được rằng có thể không nghe lời ông bà, và ông bà mất vị thế trong nhà. Nếu ông bà làm điều chưa đúng (không nguy hiểm tức thì), để sau nói riêng. Trước mặt cháu, thể hiện sự tôn trọng: "Cháu nghe lời bà nhé."
Học từ ông bà
Không phải kinh nghiệm nào của ông bà cũng lỗi thời. Ông bà có thể dạy bố mẹ trẻ rất nhiều: cách ru con ngủ, cách dỗ trẻ khóc, những bài đồng dao, cách nấu cháo cho trẻ, sự bình tĩnh khi con ốm vặt. Ông bà cũng thường kiên nhẫn hơn bố mẹ đang chịu áp lực công việc. Ghi nhận điều đó giúp ông bà cởi mở hơn khi bố mẹ muốn thay đổi điều khác.
Khi bất đồng quá lớn
Có gia đình bất đồng nhiều đến mức ảnh hưởng hôn nhân và sức khoẻ tinh thần mọi người. Lúc đó, có thể cân nhắc thay đổi sắp xếp: gửi trẻ đi nhà trẻ một phần thời gian, ông bà trông ít giờ hơn, sống gần mà không chung nhà. Thay đổi sắp xếp không có nghĩa là phủ nhận tình thương của ông bà — hãy nói rõ điều đó với ông bà.
Góc nhìn hôm nay: cùng một đội
Ông bà và bố mẹ không phải hai phe, mà là cùng một đội vì đứa trẻ. Một đứa trẻ lớn lên giữa những người lớn biết bàn bạc, tôn trọng nhau sẽ học được nhiều hơn bất kỳ phương pháp nuôi dạy nào. Có thể đọc thêm tài liệu nuôi dạy trẻ của Viện Dinh dưỡng, các bệnh viện nhi và các hướng dẫn về sức khoẻ trẻ em của Bộ Y tế, WHO, rồi cùng ông bà trao đổi.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà và bố mẹ bất đồng cách nuôi con thì làm sao?
Thống nhất trước vài điểm không thương lượng liên quan tới an toàn và sức khoẻ, linh hoạt ở những điểm còn lại, giải thích bằng lý do, nói riêng thay vì phản bác trước mặt cháu và ghi nhận tình thương cũng như kinh nghiệm của ông bà.
Ông bà hay ép cháu ăn thì nên nói thế nào?
Ghi nhận ông bà thương cháu sợ cháu đói, giải thích ép ăn có thể làm trẻ sợ bữa ăn và biếng ăn hơn, gợi ý ông bà ngồi cạnh động viên, khen khi cháu tự xúc. Có thể nhờ bác sĩ nhi giải thích trực tiếp.
Những điều gì bố mẹ không nên nhượng bộ ông bà khi nuôi con?
Không tự cho trẻ uống thuốc, đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy, không cho trẻ nhỏ ăn thứ dễ hóc, giấc ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh, không đánh trẻ, không cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong và không dùng mẹo dân gian gây hại.
Có nên phản bác ông bà trước mặt cháu không?
Không nên, trừ khi có nguy hiểm tức thì. Phản bác trước mặt cháu làm ông bà mất vị thế và cháu học cách không nghe lời ông bà. Hãy để sau nói riêng với ông bà.
Vì sao ông bà hay ủ ấm cháu quá mức?
Vì thế hệ ông bà nuôi con trong điều kiện thiếu thốn, sợ cháu lạnh ốm. Có thể dạy cả nhà sờ gáy, lưng cháu để biết cháu nóng hay lạnh; nếu cháu đổ mồ hôi là đang mặc quá ấm.
